Diplomat s’vlejnë asgjë, por asgjë s’vlen sa diplomat

Diplomat s’vlejnë  asgjë, por asgjë  s’vlen sa diplomat

 

Nga Arbër Shtëmbari

Hapja e kaq shumë auditorëve u shërben pushtetarëve që kanë dështuar në politikat e punësimit të të rinjve, pasi duke i hedhur të rinjtë auditoreve universitare pa kurrfarë orientimi për të ardhmen,  mundohen t’ua zgjasin sa më shumë kohën e studimeve këtyre të rinjve për të evituar kështu kërkesën për punësim.

 

Shumë vite më parë, diploma e maturës për cdo gjimnazist, paraqiste rezultatin e punës konkrete dhe të mundit 4-vjecar. Ajo diplomë tregonte nivelin e duhur me kulturë të përgjithshme që i lejonte më pas gjimnazistit të përqafonte studimet universitare. Në ditët e sotme, përvec mbrëmjes së maturës, që festohet për efekt emocional, diploma e maturës në vetvete nuk paraqet më ndonjë gëzim. Ajo konsiderohet si një prag i rëndomë që gjithkush mund ta kalojë. Prindërit nga ana tjetër, duket sikur pak duan t’ja dinë se c’ndodh realisht me bagazhin e njohurive të fëmijëve të tyre, sepse e rëndësishme është të mbarosh « me të gjitha dhjeta ». Por, do të gaboheshim nëse do të mendonim se kjo e fundit, « me të gjitha dhjeta », do të justifikonte regjistrimin në një nga universitet e vendit. Të përfundosh studimet me notën maksimale, normalisht tregon një farë ekselence , por a i përgjigjet kjo notë maksimale përgatitjes reale të të rinjve shqiptarë të vlerësuar nga kjo notë? Banalizimi i notës maksimale dhe ushtria e atyre që përfundojnë « me të gjitha dhjeta » bëhet po aq absurde sa dhe klisheja tjetër e atyre me notën më të ulët kaluese apo të njohur ndryshe si « pesanjosët ». Nota kaluese, a nuk është banalizuar po aq, sa dhe nota maksimale ? Pra, pak nga pak kemi standartizuar një handikap në arsimin tonë, ndaj dhe nuk është për tu habitur kur sheh se si shumë të rinj pa pasur nivelin e duhur arsimor  mund ti kënaqen privilegjit se me një dorë para (apo një mik të fortë) dhe ata mund të vazhdojnë shkollat e larta.

Janë me mijëra cdo vit studentët që regjistrohen në universitetet shqiptare, në ata shtetërorë dhe në ata privatë. Ndjekja e studimeve universitare nga një marrje përgjegjësish për karakterin e vështirë që tregojnë këto studime, tek ne është kthyer në mani, në modë. Kaq e thjeshtë është bërë kjo punë ! Ndërkohë që diploma e maturës është eklipsuar totalisht, gara për të forcuar ekonominë simbolike të kulturës, tashmë zhvillohet në sfera më të larta të kapitalit kulturor, në atë të diplomave universitare, diplomave të masterave, pse jo dhe të atyre të doktoraturave.

Që prej rënies së diktaturës, popullsia shqiptare, që dikur ishte e mbërthyer masivisht në klasën punëtore dhe pjesërisht në atë të mesme intelektuale, është polarizuar fuqishëm. Mund të themi pa frikë, se tani kemi një kastë të pasurish të lidhur me industritë dhe financat, kemi një klasë të mesme superiore (kuadro dhe intelektualë), kemi një klasë të mesme inferiore (një pjesë e të punësuarëve në shërbime, tregtarët e vegjël dhe të mesëm) dhe kemi dhe një klasë popullore punëtorësh dhe fshatarësh. Diploma e tetëvjecares dhe ajo e shkollës së mesme, dikur një ideal për fëmijët e klasës punëtore, sot nuk paraqet të njëjtin ngazëllim. Ata inspirojnë për të hyrë në universitete dhe mospranimi në kuotat e studimeve universitare shndrrohet në një dramë familjare. Ndërkohë, për fëmijët e klasave të mesme, diploma e universitetit është pragu i normës, kurse ideali i tyre është projektuar tek diploma e një masteri dhe, si për të krijuar Dallimin (sipas Burdjesë) me të tjerët, mundësisht ata dëshirojnë të bëjnë një master jashtë shtetit. Sistemi i ri pra ka inkurajuar familjet shqiptare të shtresave më të ulta, të shtyjnë fëmijët e tyre drejt auditoreve universitare me shpresën për tu ngritur një shkallë më lartë në hierarkinë e klasave sociale. Kështu, klasa punëtore ngjitet drejt asaj të mesme, ajo e mesme, duke mos pasur kapitalitin e duhur ekonomik, përpiqet atëherë të kapitalizojë sa më shumë kulturë për të kapur shtresat më të larta të klasës së mesme duke ju afruar klasave të pasura. Por në fakt ata mbërthehen në kufinjtë e klasave të pasura dhe vihen në shërbim të tyre. Klasat e pasura nga ana tjetër, që zotërojnë kapitalin ekonomik, po investojnë tek fëmijët e tyre duke i regjistruar në shkolla e universitete me famë jashtë vendit, që ata të pasurohen me kapital kulturor, pikërisht me atë kapital që në më të shumtën e rasteve, prindërve të tyre u mungon.

Qeveritë e dekadës së fundit, kanë trumpetuar gjithandej suksesin e tyre në fushën e arsimit, sidomos me hapjen (lexo : shumëfishimin) e universiteteve të rinj në disa qytete të vendit dhe sidomos hapjen e atyre privatë. Në fakt, hapja e kaq shumë auditorëve u shërben pushtetarëve që kanë dështuar në politikat e punësimit të të rinjve, pasi duke i hedhur të rinjtë auditoreve universitare pa kurrfarë orientimi për të ardhmen, pushtetarët mundohen t’ua zgjasin sa më shumë kohën e studimeve këtyre të rinjve për të evituar kështu kërkesën e sotme për punësim. Kjo është edhe një nga arsyet pse shkollat profesionale janë zhvilluar kaq pak në Shqipëri në këto vite, pasi koha e studimeve të tyre është më e shkurtër dhe formimi i tyre manual inspiron direkt për një vend pune. Këtë, pushtetarët janë përpjekur ta evitojnë duke i lënë në harresë këto shkolla dhe duke propaganduar fort arsimin universitar. Kjo do të thotë të mos kesh vizion për të ardhmen ! Të  mos përpiqesh ti japësh sot zgjidhje problemit të punësimit duke keqorientuar breza të tërë që po ngjeshen në masë njëri pas tjetrit në shkolla e universitete, kjo do të thotë, që një ditë, do të kemi një fluks të papërballueshëm të rinjsh të diplomuar që do të duan të punësohen, por që do ta kenë këtë gjë të pamundur. Nuk është habi, që nesër do të shohim me mijëra të diplomuar të punësuar në punë të pakualifikuara ose akoma më keq, « me diplomë në xhep », por të papunë. Frustrimi do të jetë edhe më i madh.

Përgjegjësi për këtë keqmenazhim kanë dhe institucionet arsimore që sakrifikojnë cilësinë jo vetëm për shkak të shantazheve që politika u bën, por dhe si pasojë e përpjekjeve personale të disa personaliteteve të këtyre institucionve që arsimin e kanë shndërruar në industri dhe mundësi pasurimi personal në kurriz të humbjes së cilësisë. Ky fakt është dhe më i rëndë në arsimin privat. Në shumë prej tyre, me gjithë përkushtimin që kanë shumë profesorë të rinj apo të vjetër bien viktima të padronëve të institucionit arsimor privat për të cilin ata punojnë. Shumë shkolla dhe universitete private kanë humbur gjithë frymën për të cilën ata janë krijuar duke u shndërruar në sfilata mode dhe sallone makinash luksoze të studentëve që i frekuentojnë. A mundet një profesor i këtyre institucioneve privatë të ngelë një student që nuk e ka nivelin për të kaluar në stadin tjetër të studimeve ? E ka të vështirë ! Buxheti i këtyre institucioneve arsimorë  privatë  nuk është i mjaftueshëm që këto institucione të mund të zhvillojnë një shkallë përsosmërie. Pasi studenti është një klient që ka paratë dhe pikërisht paratë e tij financojnë mbijetësen e institucionit arsimor privat dhe janë këto para burimi i rrogave të profesorëve. Por gjithashtu këto para bëhen edhe burimi i korrupsionit shpirtëror të tyre. Në pamundësinë për ti dhënë vlerësimin adekuat këtyre studentëve « me lek », por aspak të interesuar për studimet, kompromentohet edhe vetë puna e pedagogëve dhe cilësia e studimeve. Përfundimi është tragjik : nga auditorët del një injorant me diplomë, e sipas parametrave shqiptarë të punësimit, atij, si i biri apo shoku i dikujt, diploma i jep mundësinë të justifikojë punësimin e pamerituar në poste kyce të sektorëve të zhvillimit të vendit.

Diploma e shkollës së mesme dhe asaj të lartë janë institucione, evolucioni i të cilave reflektojnë dhe evolucionin e shoqërisë. Ta pranojmë, në vitet e tranzicionit që po kalojmë, cilësia e institucioneve shqiptare që formojnë të rinjtë shqiptarë ka rënë shumë. Duke u përpjekur të zhduknin inspirimet ideologjike të teksteve të mëparshme, hartuesit e teksteve të sotëm nuk arritën dot të krijojnë një bazë të qëndrueshme për brezat e sistemit që jetojmë. Kjo ndoshta dhe për faktin se hartuesit e teksteve mësimorë të ditëve tona, i përkasin një brezi që u formuan në një periudhë të ngjeshur nga skema ideologjike. Këta persona që pretendojnë se janë « të pastër » ideologjikisht prej së shkuarës moniste, në fakt thjesht kanë ndërruar padron, por dozën ideologjike e mbartin ende. Nga një anë fshijnë cdo gjurmë të së kaluarës totalitare, në anën tjetër, në mënyrë aspak të rastësishme, si në tekstin e Historisë 12, i thurin lavde pushtetarëve aktualë dhe me tone absurdo patetike dizinformojnë nxënësin apo studentin mbi ngjarje të caktuara. Mungesa e seriozitetit të këtyre teksteve është e theksuar. Ndërkohë që në përbajtje duhet të gjenim punë profesionale, teksa i lexojmë, na duken gati si slogane të një kohe të shkuar, ku Enver Hoxha zëvendësohet me Sali Berishën dhe komplotistët zëvendësohen me opozitën e majtë. Kulti i diktatorit dhe piketimi i armiqve të tij, jo vetëm vazhdon të jetë i pranishëm, por për fat të keq, po mbillet dhe në mentalitetin e brezit të ri.

Përgjegjësit kryesorë të arsimit në Shqipëri, duhet të kalojnë përtej bindjeve partiake, duhet të formulojnë tekste profesionalë të hartuar në ekipe dhe duhet të konsultohen edhe me studentë të diplomuar jashtë vendit që mund të sjellin eksperiencën e tyre në dobi të arsimit tonë. Arsimi është një pikë themelore të cilit i duhet dhënë rëndësia e duhur dhe për të cilin duhet punuar me seriozitet pasi është pikërisht kjo fushë që përgatit brezat e rinj. Se populli e thotë bukur : C’të mbjellësh, do të korrësh !

 

Cmenduria e nje shteti

Cmenduria e një shteti

Nga Arbër Shtëmbari

 

Para pak ditësh, mediat, sollën para syve tanë ngjarjen e dhimbshme të disa Njerëzve me të meta mendore që mbaheshin lidhur me zinxhirë nga familjarët e tyre atje ku jetonin. Porsi të ishin egërsira, të lënë në harresë në një kasolle, prej vite e vitesh të tërë, këta Njerëz vuanin “dënimin” e tyre nën presionin e kushteve klimatike dhe nën mungesën e një shërbimi minimal mjekësor.

Teksa dëgjojmë të afërmit të shprehen mbi arsyet e këtij trajtimi mizor, teksa shohim hapësirën ku dhe vetë këta të afërm jetojnë (vuajnë), nuk ka sesi të mos vërejmë mjerimin e plotë të këtyre familjeve. “Paraqesin rrezik për shoqërinë” thonë ata “ndaj i lidhëm me zinxhirë”! Me gjithë degradimin ekonomik të këtyre familjeve, kuptojmë se të paktën degradimi i tyre mendor nuk ka shkuar deri në atë pikë, sa të mos kuptojnë rrezikshmërinë që mund të paraqesin një pjesë e Njerëzve me të meta mendore. Por, përballë skenës mizore që na paraqitet, shumë pyesin: “Si është e mundur të ndodhin të tilla gjëra tek ne?!”. Shumë të tjerë nxitojnë të akuzojnë familjarët si kriminelë, si injorantë e të tjera si këto.

Këto të fundit, para këtij krimi, për një cast, le t’i supozojmë si të vërteta: Familje kriminele, që torturojnë për një kohë kaq të gjatë fëmijët e tyre. Në biseda mondane ngjarja krahasohet me atë që ndodhi kohë më parë në Austri, ku një baba monstër për vite me rradhë mbajti të mbyllur vajzën e tij në bodrum. Ngjarje e tmerrshme, që bëri jehonë në të gjitha mediat botërore! Por, ndërkohë që në Austri kishim të bënim me një kriminel të mirëfilltë, një përdhunues me probleme mendore, në dy rastet shqiptare, nuk kemi të bëjmë aspak me një të tillë kategori. Tek ne, këta Njerëz me probleme mendore ishin të lidhur me zinxhirë aty në oborr para syve të të gjithëve, nga njerëz normalë. Kështu, krejt natyrshëm, i shihte familja, i shihte fisi, i shihnin miqtë, i shihnin fqinjët, i shihte i gjithë fshati, i gjithë komuniteti. E dinin të gjithë c’ndodhte me këta Njerëz të sëmurë ne vargonj. Të gjithë e dinin se po kryhej një krim. Shtrohet pyetja: si është e mundur që askush nuk reagoi për të denoncuar këtë gjë? Mirë papërgjegjshmëria e individit, që fshihet pas anonimatit që i krijon turma, po ku përfundoi përgjegjësia e personit juridik që përfaqëson Republikën tonë në këto fshatra? Nuk e dinte kryeplaku? Nuk e dinte kryetari i komunës?  A janë këta të tjerët më pak fajtorë se vetë familjet? Aspak! Madje, faji është më tepër i tyre. Pse? Mësojmë se familjarët ishin interesuar pranë qëndrave mjekësore për fëmijet e tyre me probleme shëndetësore, por askush nuk erdhi në ndihmë të tyre. Askush! Në kushtet të një varfërie ekstreme, në kushtet kur zërin e mjerimit e shtyjnë, e pështyjnë, e flakin tutje, c’mund të bënin këta njerëz përvecse të merrnin masat e tyre. T’i kërkosh përgjegjësinë këtyre mjeranëve do të thotë të hedhësh përgjegjësinë tutje e ta lësh jetime. Sepse këto familje të varfëra nuk kanë asnjë forcë, se në kushte të një degradimi final ekonomik, social, moral, ato kanë harruar kush janë, nga vijnë, pse jetojnë. Mjeranët shtyjnë ditët. Po c’ndodh me personat që duhet të përgjigjeshin për këta të sëmurë? Këta nuk shtyjnë ditët! Këta kanë poste, marrin rrogë nga shteti pikërisht për të kryer një funksion të caktuar! Dhe kanë një mision të caktuar! Por që këta funksionarë të shtetit tonë as nuk e kanë bërë dhe as nuk po e bëjnë! Është tragjike për një mjek, për një infermier, për një polic, për një komunar, të jenë në dijeni të një krimi të rëndë e të mos reagojnë. Është tragjike, sepse kjo tregon në c’pikë ka shkuar papërgjegjshmëria, në c’pikë gangrena e korrupsionit i ka ngrënë këta funksionarë duke i bërë jo vetëm të paaftë, por dhe të pashpirt!

E kur sheh këtë krim kaq të rëndë për të cilin duhet të ndihemi përgjegjës të gjithë, pyetja që na shkon ndërmend është: edhe sa Njerëz të tjerë janë të lidhur në kushte c’njerëzore vetëm e vetëm, sepse në strukturat e shtetit tonë injoranca, paaftësia, korrupsioni, imoraliteti, dhe gjithë llumi që pason janë bërë sinonim i shërbimeve normale të një shteti?

U habitëm kur pamë në media këta Njerëz të lidhur si kafshë, ndërkohë që cdo ditë ecim përkrah fëmijësh të uritur që zvarriten lakuriq në mes të Bllokut dhe askush nuk duket se habitet. A thua në ato trotuare nuk kalon asnjë funksionar i shtetit tonë?! Kur kjo ndodh në Bllok, në zemër të kryeqytetit, po c’ndodh në fshatrat më të humbur të Shqipërisë? E përse këta të fundit paskan më pak të drejtë se ne për t’u mjekuar, për t’u gjykuar drejtë apo thjesht për t’u dëgjuar nga një institucion?

Pas këtyre rasteve kaq të rëndë, strukturat e specializuara të shtetit duhet të ndërhyjnë në mënyrë urgjente për t’u ardhur në ndihmë të gjitha familjeve që hasin vështirësi në të drejtën e tyre për mjekim dhe ndihmë sociale. Le të fillojë një plan kombëtar, që do të mund të ndërgjegjësojë strukturat e shtetit të lidhura me shëndetin publik për rolin e tyre në gjirin e komunitetit dhe gjithashtu paralelisht të informohet komuniteti mbi të drejtat që ka lidhur me shëndetin. Më shumë se kurrë, ne kemi nevojë të mbjellim kulturën qytetare tek fëmijët që në shkollat fillore, me qëllim që nesër këta të bëhen qytetarë të ndërgjegjshëm që do t’i shërbejnë kohezionit social, që do të forcojnë solidaritetin qytetar dhe do të ngrenë ndërgjegjen kolektive përballë padrejtësisë, përballë mizorisë, përballë dhunës.

Sot, përmes ekranit,  pamë një kasolle të rrënuar nga mjerimi, ku një Njeri i imët këmbëlidhur si skllav, totalisht i humbur në skizofreninë e tij, buzëqesh. E në atë buzëqeshje të duket sikur reflektohet cmenduria e një shoqërie të tërë…

 

 

 

FLETE DITARI 7 (SHQIPERI 2009)

FLETE DITARI 7 (SHQIPERI 2009)
Arber Shtembari

(…)
Kemi hyrë në tokën greke. Pas pritjes disa orëshe në doganën greke, lodhja lexohet në fytyrat e të gjithëve. Shoferi ka zberthyer kollaren, ndihmësi i tij fle. Dvd’të e Portokallisë kanë zëvendësuar njëri tjetrin, skecet po përsëriten deri në mërzi, por askush duket se e ka vënë re këtë derisa një zonjë plakë ndërhyn duke zgjuar shoferin e dytë “aman o vëlla, na e ndërro këtë se e pamë njëherë”. Dikush nga fundi thërret me sa ka në kokë “o shef na vë ndonjë këngë shqiptare”. Shoferi kontrollon me shikim nga pasqyra e brendshme personin që thirri nga fundi i autobuzit dhe i bën shenjë me dorë që të vijë përpara. Është një zotëri tek të tridhjetat, flokët të rëna pak, me këmishë me kuadrata, pantallona jeans Diesel dhe një palë Nike Air të bardha. Shoferi i thotë me zë të ulët “do ta vë atë këngën shqiptare, por përse bërtet nga fundi autobuzit? E? Ti e sheh që ka njerëz që flenë?”. Udhëtari s’di c’ti thotë përvecse “po hajt mo se un katnor jam”. Shoferët ja plasin të qeshurit. I thonë të iki të ulet në vendin e tij. Teksa udhëtari kthehet, shoferi belbëzon dicka me vete, dicka që ngjason me “eh o Zot i madh”. Ndërkohë që ndihmësi nxjerr një bllok të madh të mbushur me cd dhe vendos një album të Majas. Se kisha dëgjuar më parë. Kënga fillon me një klarinetë të pastër, melodike, për të pasuar më pas me timbrin lab të këngëtares “C’janë ato sorkadhe në majën e shkëmbit? Janë vashat e Sulit, dritë i japin vendit…”…Në autobus bie heshtja. Klarineta duket sikur ka mbërthyer në një përqafim cdo zemër, sikur ka prekur plagët që dhembin. Bashkëudhëtarit tim i shkasin lot mbi mollëza. Duke fshirë lotët me pëllëmbë kthehet nga unë e më thotë: “Kam lënë prindërit, gruan e kalamajtë vetëm në shtëpi. Jetojnë me pensionin e plakut. Ata nga unë i mbajnë sytë. Kam dy vajza, janë të vogla, i kam të dyja të sëmura…” më shpjegon se ato kishin lindur me një deformim fizik dhe se ishte kthyer në Shqipëri vetëm për një javë ,pasi e madhja i operohej. Kirurgu i kishte kërkuar 9 milion lekë (të vjetra) për operacionin. Kishte ardhur ti sillte lekët kirurgut në Tiranë dhe i ishte nisur prapë për Greqi…
Vështroj jashtë. Më dridhen duart, ndaj shtrëngoj grushtat, më dridhen buzët, ndaj shtrëngoj dhëmbët. Ngjarja në doganën greke humbet cdo kuptim përballë realitetit tonë të brendshëm. Mendimet konfuzohen. Para syve më shfaqjen një i diplomuar kirurg shqiptar dhe një ushtar injorant grek. Po cili vlen më tepër?

Melodia e Majës infiltrohet ngadalë, kohët ngatërrohen, personazhet shkalafiten, vitet luajnë numrash, diku nga 1800 “vashat suliote hidhen nga shkëmbi një nga një me rradhë veshur e stolisur aman me fustane të bardhë-o, me fustane të bardhë-o…”, në 2009 dy vajza të mitura të sëmura që hidhen në greminat e korrupsionit…turq me callma e me jatagan, mjekë që bëjnë biznes mjerimin tonë, ushtarë grekë që dhunojnë pa shkak…fle.

Një dorë më shkund lehtë në sup. “Do zbresim”. Autobuzi ul shpejtësinë, shoferi kthen timonin dhe ne ndalemi në parkingun e një restoranti diku pranë një fshati grek. Pronari grek del tek dera restorantit dhe i jep të njohur shoferit, ndërkohë që pasagjerët zbresin njëri pas tjetrit. Marr dicka për të pirë dhe dal në parking. Përreth gjithcka duket kaq shqiptare që nga arkitektura e shtëpive e deri tek ngjyra e bimëve. Fshati grek në krah të rrugës më solli në mendje skenat e fshatit tek “Zonja nga qyteti”. Thjesht dhe bukur. Rruga dhe pse e dëmtuar kishte dicka fisnike, pastërtinë. Tabelat dhe pse të vjetra qëndronin drejt. Trungjet e ullinjve dhe plepave ishin të lyer me gëlqere të bardhë. Catitë tjegulla kuqe të shtëpive dukeshin sikur capiteshin njëra mbi tjetrën duke ju ngjitur një faqeje kodre. Shtëpitë renditeshin bukur duke respektuar lartësitë përkatëse. Tutje, ulur kërbisht, dy pleq grek shisnin raki dhe vaj ulliri anë rrugës. “E sheh atë kryqëzimin atje? Ja atje vijnë presin ndonjë taksi ata që i bien nga malet” më thotë bashkëudhëtari im. “Po kur i kapin c’ndodh?”. Bashkëudhëtari qesh. “Po c’ndodh? Formalitet o vëlla, formalitet! I fusin në ca kamionë hekuri të mbyllur ku s’merr dot as frymë, i ngjeshin aty si sardele, i heqin dhe një dru që të mos i shkoj më mëndja të vijnë në Greqi, dhe pastaj ja dorëzojnë atyre të doganës sonë. Andej pastaj ka avaze të tjera…”

Rinisemi. Në sfond Bujar Qamili.
Udhëtojmë përmes një qyteze greke. Është mbasdite. Autobuzi shkon ngadalë. Njerëzit shëtisin të qetë trotuareve, të tjerë janë ulur në lokalet buzë rrugës. Autobuzi ynë i bardhë kontraston me vështrimet e grekërve. Autobuzin e shqiptarëve me sa duket e njohin të gjithë. Shqiponja e vogël në targën AL duket sikur bezdis. Por, ja, tek tuk, sheh një fytyrë të qeshur, të lumtur, gati në ekstazë, duke na e bërë me dorë. “Ej o shqipe!!!” thërrasin nga jashtë. Janë ca punëtorë shqiptarë që ngarkojnë një kamion me gurë. Përshëndetjet e tyre vëllazore sikur na japin krahë. Ecim përpara e shohim sërish duar që na përshëndesin, o sa shumë duar! Atmosfera në autobus ndizet, shoferi ngre volumin, “Ah Pranvera Pranvera zoti moj te bekofte, ah Pranvera Pranvera emni mos tu harrofte”, e harrojmë për një cast ku jemi, shoferi flak tutje kollaren, zbërthen këmishën, shton shpejtësinë sërish, parakalojmë një, dy, tri, katër vetura greke, një e pestë po reziston, shoferi i bie burisë, i bie sërish dhe sërish, vetura greke hap rrugën, në autobuz plas gazi, duket si autobus dasmorësh që po shkojnë për hajeng…

(…)
Ka rënë mbrëmja. Autobuzi sapo u ndal në Larisa. Disa bashkëudhëtarë zbresin. Poshtë, malli lexohet në fytyrat e familjarëve të tyre që i presin, dhe pa zbritur mirë ja ku rroken, përqafohen, puthen, zihen kush e kush do të mbajë cantat, gjyshi merr nipcen në krah, vajza i shtrëngon dorën të fejuarit, një nënë na përshendet me dorë.

Udhëtojmë, kemi hyrë në një autostradë, moderne, e pajisur me të gjitha aksesorët, herë pas herë hyjmë në tynele që janë sipas standarteve europiane, “kanë rrugë grekët, jo si ato tonat. Rrugët tona sa i shtrojnë për 6 muaj i ke copë.” thotë ndihmës shoferi. Shoferi ja pret “Po është gjynaf mër, autobuzi ri fringo, s’kena as dy muaj që e kemi blerë, kam shkuar e kam marrë vetë në Gjermani, po është krim ta futësh autobuzin në ato rrugë, ja e patë vetë atë që të con për Kapshticë. Edhe të mendosh që atë rrugë, sa ka ajo, as një vit që e kanë shtru, është bo gunga gunga. Po si si vjen turp këtyre tanëve? Po ajo është rruga kryesore. Kanë 20 vjet emigrantët e shkretë që e marrin atë rrugë, ja, po ashtu e gjejnë. Po sikur, vetëm për hir të tyre, për atë gjakun e tyre, ti kishin lënë pa shtruar të gjitha rrugët, e vetëm atë rrugë ta kishin bo tamam”.

Ndërkohë, disa sedile më mbrapa, katër burra, seriozë, i janë shtruar një bisede po aq serioze, mbi Enverin, Berishën dhe Ramën. Nuk dëgjohet mirë se kush flet për kë, por i pari tha, “Ai është burrë i shkëlqyer. Burrë shteti, jo shkërdhat. Ka ndërtuar Shqipërinë ore. E mori të shkatërruar dhe e bëri lule. ”. I dyti ja ktheu “C’thua more? E zgjodhi populli. E nxori Shqipërinë nga balta, nga errësira dhe hajdutllëku. Shih ku jemi”. I treti ja priti “S’ka për të pas Shqipëria asnjëherë lider si ai. Populli atë do, se është i ndershëm dhe punon.” . I katerti s’foli.

(…)
Disa pasagjerë zbritën në Lamia. Autobuzi ka ndalur në një shesh pushimi anë rrugës. Kemi mbi 12 orë udhëtim. 12 orë. Të gjithë janë të lodhur. Hyjmë në restorant të porositim dicka. Bëj ti flas anglisht zonjushës në banak, ajo buzëqesh e më thotë ëmbël “Hë ma thuaj shqip, se anglisht s’di unë”. Blej dicka. Ulem jashtë. Në tavolinë vijnë ulen dhe disa të tjerë. Bisedojmë pa dorashka. Pas kaq orësh udhëtim, të panjohurit bashkëudhëtarë të duket sikur i njeh prej vitesh. E ndërsa tregojnë jetën e tyre, të duket sikur lexon kronika të zeza gazetash.

(…)
Kemi edhe dy orë rrugë. Mesnatë. C’është ky udhëtim kaq i gjatë?! Bashkëudhëtari në sedilen përkrah më thotë që s’ndihet mirë. Është zverdhur. Pa pasur kohë ti them kërkoji një qese shoferit, ai fillon e shtron tapetin me c’ti mbaj stomaku. Automatikisht pasagjerët e tjerë armiqësohen ndaj tij. Një grua shumë tonëshe i thotë “Po ca burri je ti mër?”, një grua tjetër ja pret “YYY, yyyh burri langaraq”. Shoferi ndal autobuzin “Po ca bo mër vëlla, po e dhive fare, s’kërkoje dot një qese ti? Si me qen fëmi’ dy vjec mër bab!”. Adoleshenti në sedilen para kthehet dhe me një shqipe me theks grek që kërkonte urgjentisht përkthyes shton “O file, salcicja restoranti përtok”.
Zbresim. Bashkëudhëtarit tim i zgjasin një kovë dhe një leckë. “Shpejt icik se s’kena kohë, ka tre orë që po pret vëllai mu” i thotë një pasagjer tjetër. I shkreti, fillon i mbledh të vjellurat me duar, i hedh në një qese, pastaj e shkon tapetin me leckën me ujë. Kur të tjerët hipën, hapa një shishe ujë dhe ja dhash për të larë duart. “Epo kjo punë ore, unë jam i sëmuri, kurse këtyre u dhëmb.”

(…)
Arrijmë në Athinë. Katër herë ma tha një pasagjer se ku do ndalej autobuzi, por shqiptimi i tij është i pakuptueshëm. Ndihmës shoferi ma shkruan vendin ku do ndalojmë. Ja dërgoj me sms miqve të mi. Edhe pak, ja mbërritëm. Jemi në Athinë. Është ora 1 e gjysëm e natës. Zbresim në heshtje. Miqtë e mi ende nuk kanë ardhur. Përpara syve të mi, një shesh i shkretë, i pisët, i errët, një nga ata sheshe që të nxjerr mallin e Parkut diku në vitet ’90. Shumë pranë agjencisë shqiptare të autobuzëve, një rajon i madh policie. Përpara dy tri roje bisedojnë duke pirë cigare. Ja dhe miqtë e mi erdhën. Takohemi me mall. “Welcome në Grefuck” më thotë njëri prej tyre duke qeshur. Hipim në makinë, nisemi.

(…vazhdon…)

FLETE DITARI 6 (Shqipëri 2009)

FLETE DITARI 6 (Shqipëri 2009)
ARBER SHTEMBARI

1 shtator, e marte paradite.

(…) sigurisht, unë mund të kisha marrë avionin për të shkuar në Athinë. Përvec komoditetit që ofron udhëtimi me avion, fluturimi Tiranë-Athinë zgjat dicka më tepër se një orë. Por, përkundër dëshirës së familjes, një ndjenjë kurioziteti më shtyu ta ndajë këtë udhëtim me më të thjeshtët ndër shqiptarëve që udhëtojnë për në Greqi: vendosa të shkoj me autobus.

Shkoj në agjencinë A-T.që gjendet në rrugën Mine Peza. Në xhamin e jashtëm afishohen itineraret e linjave që përshkruajnë autobuzët e tyre. Itinerarët përfshijnë përgjithësisht linja ballkanike. Hyj. Nuk ka asnjeri. Pres. Nga krahu tjetër i rrugës, shoh një zonjë që vjen me nxitim drejt zyrës së agjencisë. “Po hë mër cun, të thash njëherë, autobuzi i Selanikut sapo është nis nga Gjykata, po vjen, shko prit atje!”. “Shih zonjë, se nuk jemi parë ndonjëherë. Në fakt erdha të blej një biletë autobuzi për Athinë.” Ajo, e zënë në “faj”, më gjegjet “Më fal se të ngatërrova më atë tjetrin, kam tre orë që i them prit atje. Ca deshe?”. “Për Athinë, nesër në mëngjes”. Ajo nxjerr ca blloqe të vegjël të bardhë, hap njërin prej tyre, bën një faturë, bileta është gati, kushton 55 euro. 55 euro, më duket një cmim korrekt. I zgjas 60 euro, por vërej një deformim gati histerik në fytyrën e saj “ooo, po ku ti thyej unë këto? Shko thyeji përballë, ja ku e ke biletën”. Ajo e hedh biletën me inat në një sirtar, ngrihet, ikën. Psherëtij, qëndroj një hop para byrosë së saj, ajo që më shkon ndër mend është vetëm pyetja “si është e mundur?”.
Kaloj rrugën, shkoj në agjencinë përballë, thyej eurot, rikthehem. Në zyrën e agjencisë AT gjej një zonjë tjetër dhe një adoleshent. Zonja i thotë: “O debil, të thash prit atje se po vjen autobuzi. Po e humbe, unë lekët s’ti kthej. Shko mër atje!” Adoleshenti, bëri një piruetë të cuditshme, ndoshta i corientuar nga ulërimat dhe doli jashtë. Hyj qetësisht si dikush që po i ruhet një qeni kërcënues, i them që bileta ime është gati, i zgjas eurot. Marr biletën. Pa dal ende mirë nga agjencia, jam duke e vënë në dyshim seriozisht nisjen time me autobus për në Athinë.

(tek 21-shi, ne mbrëmje)
I tregoj nje mikut tim për ngjarjen që më ndodhi. Pyetjes sime retorike të disa orëve më parë, miku im ju përgjigj thjesht: “Ej, je mësu anej ti, po këtu je në Shqipëri!”. Sa qindra herë mund ta kem dëgjuar këtë shprehje! C’do të thotë kjo “këtu je në Shqipëri?”. Me tepër se sa nje krahasim standartesh me vendet europiane, kjo me tingëlloi si “këtu është kaos dhe s’bëhet ndryshe, ndaj prano dhe hesht?! Të krijohet përshtypja sikur jemi mbërthyer pas një lloj standarti dhe po të kërkosh më tepër, humbet atë autenticitetin e shqiptarit, të konsiderojnë si “je anej”, sepse që të jesh “knej” dmth në Shqipëri, duhet të vetëkënaqesh me kushtet që të ofrojnë, madje t’ja dish edhe per nder.

(2 shtator, ora 4 e mëngjesit)

Zbres shkallët. Pallati fle. Deri në dy të natës patëm një disko të improvizuar para lagjes nga një makinë. Sa bukur…ti fle duke pëshpëritur fjalët e këngëve me koken poshte jastekut. Repertori ishte i zgjedhur. Moli, Sami Kallmi, një moment Lady Gaga, më pas vijoi pandërprerë Sinan Hoxha. Muzika infiltrohet ngadalë në gjumin tënd dhe ti fillon të bësh ëndrra erotike me Madonën shqiptare, Bleonën, Gjysten. Onirizmi nuk ndalet, derisa përpara të shfaqjen seanca parlamentare nga Jozefina. Ëndrrat kanë gjithmonë dozën e tyre të absurdit.

Eci. Autobuzi Athinës do të ndalet para ambasadës së Vatikanit, në fund të rrugës së Durrësit. Fresk, fllad mëngjezor që s’e ndjen në asnjë vend tjetër të botës, ndihesh mirë, mbushem me frymë, eci i sigurt, ky është qyteti im, e njoh përmëndësh, këtu nuk jam në banlieue parisienne rrethuar nga kulla getosh të shkarravitura grafitësh me “Të qifsha policinë” apo “Të qifsha Francën”, jo, mureve suva rënë janë rreshtuar emra shqipesh, ja atje paska kaluar një Besi dhe ka shkruar emrin e tij; këtu nuk jam as në Gare de Lyon, ku sheh me mijëra fytyra, por asnjë reale, maska pafund, ndërkohë që ja, atje tutje, drita e bukëpjekësit të lagjes është ndezur, Goni ka veshur përparësen e bardhë, duart plot miell shtrëngojnë një cigare të ndezur, në ballë, rrudhat palosen si fletë ditaresh ku shkruhen vite të mbushura plot sakrifica dhe mund. “Për ku kështu o Arbër?” “Në Athinë”, “Hajt pra rrugë e mbarë”. Eci. Agimi cel fare ngadalë rrugëve të zbrasura të Tiranës, dritat të zbehta porsi të lodhura nga një natë e pagjumë ndricojnë hije qensh që dremisin trotuarëve. Përkrah, një makinë policie ul gazin, vëzhgojnë, rinisen, për ti lënë vendin vec zhurmës së valizhes që shket mbi pllakat e ndotura. Dëgjohet vetëm ajo.

(…)

Tek ish Kafe Flora, aty tek sheshi i vendqëndrimit të taksive, pritet nga casti në cast të vij autobusi AT që shkon në Athinë. Ka shumë njerëz. Në fakt kanë ardhur 5 apo 6 autobuzë që shkojnë për ne Greqi. Destinacionet janë më së shumti për Athinë dhe Selanik. Kujtoj që kisha harruar të pyes nga cila pikë doganore do të kalonte autobuzi. Dikush më sqaron se autobuzët i bien ose nga Kapshtica ose nga Kakavija. Por bileta unë që kisha prerë shkonte nga Kapshtica. “Arrin në mesnatë atje” më thonë. Në mesnatë? Me një llogaritje të vogël kjo do të thoshte gati 20 orë rrugë. Dikush qesh. “Epo aq shkon” më thotë, “se 4 a 5 orë do ti kalosh tek greku në doganë!”.

Nisemi. Në autobuz s’jemi as pesë vetë. Shoferi më thotë që fluksi ka rënë, pasi pjesa më e madhe janë kthyer në Greqi. Nga Tirana, ne Durres, tek sheshi i autobuzeve hipin disa te rinj. Udhetojme drejt Elbasanit me pas ku autobuzi ndalet në një park autobuzësh. Njerëzit hipin, më pas zbresin sërish, hipin prapë, ngjeshin nëpër sedile canta të mbushura dëng. Dalëngadalë flegrat e hundës bezdisen nga era djath, era pulë, era Hugo Boss. Niset autobuzi. Deri në Qafë Thanë rruga është e mirë. Teksa autobuzi merr kthesën e fundit drejt saj, sheh përposhtë fushën e Domosdovës. Duket porsi një arnë e varfer. E s’të shkon ndërmend fitorja e Skëndërbeut, por mallkimi i turqve. Udhëtojmë përkrah liqenit te Ohrit. Rruga ëshë fare e ngushtë, e dëmtuar, shoferi shfryn në timon. Ndihmësi i tij, nxjerr dvd e Portokallisë dhe ndez televizorin e vogël sipër kokave tona. Si për ironi të fatit, fillon e shfaqjet skeci me Bollanon. Qeshim. Një qeshje e hidhur, e verdhë.

Ku jemi? Pogradec! Pogradec? Autobuzi can përmes një qyteti fantazëm, të shëmtuar, të shkatërruar, të pisët, të ndytë. Ky është Pogradeci i Lasgushit sot. Një hale gjigande. Autobuzi ndalet në mes të një rruge. Përkrah janë agjencitë AT. Zbres të blej një shishe ujë. Spektakli duket surreal. Me dhjetëra njerëz rrethojnë autobuzin sikur të kishte ardhur mesia në qytet. Rituali përsëritet, hipin, zbresin, shtyhen, “hajde misra të pjekur”, shtyhen, zihen, “karta amc, karta greke”, unë pi ujë si për ta shtyrë pakëz lëmshin e krijuar në fyt. Në kokë më vijnë skena filmike nga Afganistani. Pogradeci ynë i dashur i përngjan një Kandahari afgan Një turp i vërtetë. Nisemi. Dikush më ka zënë vendin. I shpjegoj që vendet janë të prenotuara, cdo pasagjer ka një numër, personi s’do t’ja dijë. Ndihmës shoferi i kërkon biletën personit në fjalë. Por ai ka hipur gabimisht në autobuzin e Athinës, ndërkohë që bileta e tij është prerë për Selanik. Ai zbret, unë zë vend. Nisemi. Pas shpinës, dy gra bisedojnë në sllavisht, udhëtari ngjitur me mua rregullon pashaportën greke në një portofol, ndërkohë që në xhep të këmishës i rendon nje pashaporte e kuqje…Asgjë s’pipëtin. Përvec Portokallisë në sfond.

Korce! Do të ishte e kot të përsëritesha. Kisha shkuar i vogël në Korcë. “Parisi i vogël” i thoshin dikur. Shtëpitë e bukura korcare, llampadarët me shumë sharm, njerëzit tepër të dashur. Por kjo nuk ishte Korca që unë kisha parë. Kjo nuk ishte as Korca që disa miq korcarë më kishin përshkruar para disa kohësh në Paris e që unë mezi prisja të shihja. Qyteti duket si gjymtyrë i prerë pas një bombardimi. Irritohem, mërzitem, dua të shkoj të kap ndonjërin prej fyti, kush e ka bërë këtë?! Kush e ka shkatërruar këtë qytet?! Kush?! Ngjeshem në sedilen time. Përmes qelqit, shoh me qindra njerëz që një zot e di se c’bëjnë aty në këtë orë të mëngjesit. Duket si vorbull insektësh që fluturojnë cuditshëm dhe pa sens. Një nënoke shamibardhë, mbështetur pas një muri, shet paketa. E vështroj, më vështron. E më duket sikur ai vështrimi i saj më thotë “Ja o bir, ti po shkon, dhe ne të mjerëve po na lë pas”. Më kujtohet gjyshja ime. Gjyshja e kujt ishte kjo nënë që shiste paketa herët në mëngjes?! Përlotem.

Arrijmë në Kapshticë rreth mesditës, apo dicka më pas ndoshta. Shoh doganën greke. Lexon Krystallopigi. Futemi në një rradhë autobuzësh dhe makinash. Shoferi fik motorrin, hap dyert dhe ne zbresim. Era e qofteve dhe salciceve që kundërrmon ajrin miksohet denjësisht me një manjetofon që këndon për Ali Pashanë. Në zgarë hidhen mishërat, bukët ndahen në mes, lyhen me mustard, me majonez, me ketchup, ngjeshen patatet e skuqura dhe sallami, 2 mije lekë të vjetra dhe një të bëftë mirë. Ka gjallëri, të gjithë duken të lumtur. Anës rrugës numëroj 5 kioska. Janë kioska të brezit të parë, si ato të viteve ’92-’97, me ca hunj të ngulur, ca plasmas, ca llamarinë, ca karrike plastike të bardha, edhe bujrum. Pisllik i paparë, koshi i plerave nga këto anë me siguri është zhdukur porsi dinozaurët në kohë. Por zemrat mbeten të pastra. Po a mjafton kjo? Bëj një xhiro në këmbë. Rradha e makinave është kilometrike. Vërej, që pas kioskave thellohet një kanal i madh vaditës. Mund të ketë pa frikë me ton e me ton plehra, shishe plastike, kufoma kafshësh, një tmerr i vërtetë i papërshkruar.Shoferi ben shenje pas disa minutash. Hipim serish. Kalojme doganen shqiptare. Asnje problem. As dhjete minuta pritje. Autobuzi i drejtohet doganes greke. Ngec ne rradhe. Ndalon. Zbresim serish. Vertitem rreth e perqark plot kuriozitet.I afrohem doganës greke. Një fytyrë e keqe e veshur me uniformë ushtarake greke ha akullore dhe jep urdhëra me zë të hollë nga larg.

(ora 4 mbasdite. Durimi po soset. Kemi 4 apo 5 orë që presim në diell. Ushtari grek ulur në hije ka ndërruar mbi dhjetë shije akulloresh…)

Na bëjnë me shenjë të afrohemi drejt kabinave te kontrollit te pashaportave. Kujdes, s’eshte shaka! Po hyjme ne Europe. Cuditerisht, si shume te tjere, po filloj të ndihem si kafshë. Arrin një moment dhe njeriu dhe vetë e pranon këtë kusht. Instiktet zgjohen, behesh agresiv, perpiqesh te mbijetosh. Ushtarët grekë ulërasin. Shoferi ndalon autobuzin para kabinës së policisë kufitare greke dhe fik sërish motorrin. Mbledh pashaportat dhe na thotë të mos zbresin se përndryshe mund të presim dhe tre orë të tjera si ndërshkim. Pritje. Dielli përvëlon. Ajri i kondicionuar është mbyllur. Mezi marrim frymë. Cnjerëzore. Ka fëmijë që qajnë, pleq që kolliten, ne të tjerët shfryjmë. Duket si film. Një nga ato filmat me nazistë dhe me cifutë. Ja dashuria e popullit vëlla grek me të cilin nesër sëbashku në Europë do të jemi një familje! Zbres nga autobuzi, të shkoj ku të shkoj. Marr frymë thellë, oksigjeni vërshon në mushkëri sa më bën të kollitem.

Duhet ta provoni vetë këtë udhëtim, që ta besoni. Nuk pendohem për zgjedhjen që kam bërë. Po e shoh me sytë e mi trajtimin që u bëhet shqiptarëve në kufi. Trajtim cnjerëzor! Shoh të tjerët që zbresin nga autobuzi. Një nga një, të gjithë janë poshtë. Një polic grek afrohet drejt nesh me nxitim duke bërë ca shenja me duar, fillon bërtet, kap dike për këmishe duke i folur greqisht. Zotëria ja kthen me një anglishte të pastër, se është reporter australian. Polici grek largohet menjëherë. Nuk u duk më. Një thank you nën zë i drejtohet zotërisë së huaj. Hapen paketat, ndizen cigaret, muhabeti piqet. Tregojnë sesi njëherë, policët grekë i kishin hedhur pashaportën përtokë një turku, kurse ai “pa ja bërë syri tërr” i kishte kërkuar policit grek t’ja jepte në dorë. Greku kishte refuzuar. Atëherë qytetari turk i kishte telefonuar ambasadës turke në Athinë. Përplasja rrezikonte të shndërrohej në incident diplomatik. Brenda pak orësh, kishin mbërritur zyrtarë të lartë turq e grek. Përfundimi. Turkut i ishte kërkuar falje, pashaporta i ishte dhënë në dorë, dhe gjithë personeli grek ishte përjashtuar nga detyra. Pyes veten, sa pashaportat shqiptare jane hedhur, janë grisur, janë shqyer, janë ngrënë nga policia greke, po a ka ardhur njeri nga shteti ynë në ndihmë të qytetarëve shqiptarë? E të mendosh që zyrtarët tanë përgjegjës paguhen dhe gëzojnë privilegje pikërisht nga taksat tona. E të mendosh që i zgjedhim pikërisht për të na qenë në krah në ditë të vështirë. “S’kemi shtet or jo! Se te kishim, ja bëje grekut rrup sup.”.

Pas pesë orë odiseje në doganë, autobuzi më në fund hyn në tokën grek, sikur të hynte në tokën e perëndive. Panorama është krejt e ndryshme. Në kontrast me kafshërinë e policisë greke në doganë, rruga është e mirë, nuk ka plera e nuk ka as kioska. Autobuzi can përmes malesh dhe luginash. Deri në Athinë, kemi dhe 8 orë rrugë.

(…vazhdon…)

Kur vetë shteti mbjell pasiguri sociale… (Botuar tek SHQIP 31 gusht 2009)

Kur ra komunizmi në ato vite të varfra të ‘90-ës, të gjithë menduan se pasiguria social-ekonomike do të zhdukej me instalimin e rendit të ri politik. Por shpresat e asokohe u verifikuan të pasakta, kur sot, pas gati 20 vjetësh, ne ende vazhdojmë të jemi në tranzicion!

Ata që jetojnë çdo ditë pasigurinë e jetës tashmë janë qindra mijëra: njerëz të papunë, punëtorë me – apo pa kontratë, të keqpaguar, deri edhe të shfrytëzuar, punëtorë sezonalë, njerëz që e mbajnë frymën me asistencë sociale, mijëra të tjerë të pastrehë etj., etj. Që prej rënies së sistemit komunist flitej, shkruhej e analizohej zgjidhja, sigurisht graduale, e punësimit të njerëzve, gjë që do të mund të çonte në zbutjen e pasigurisë social-ekonomike të shtresave që jetojnë nën minimumin jetik të shoqërisë. Sigurisht, të varfër ka pasur gjithmonë, por shpresohej se numri i tyre do të mund të vinte duke u ulur me rritjen ekonomike të vendit. Mirëpo realiteti flet ndryshe: nuk është ecur në rrugën e planeve të miratuara e se, në këtë mënyrë, shpresa e njerëzve për një punë që do t‘u garantonte jetën ka mbetur thjesht një ëndërr.

Pasiguria sociale në kapërcyell të ndryshimit rrënjësor politiko – ekonomik të vitit 1990 prekte thuajse gjithë shoqërinë shqiptare. Kuptohet, vinim nga një periudhë e gjatë izolimi ekonomik. Sistemi i ri pluralist, që i hapi rrugë ekonomisë së tregut, krijoi mundësi të reja për zhvillimin ekonomik. Në këto rrethana, njerëzit u mbushën me shumë shpresë. Për hir të së vërtetës duhet pranuar se masat e para, por më shumë propaganda për to, i bënë njerëzit të forcojnë durimin për të pritur ditë më të mira.

Ndërkohë që ishte deklaruar se tërë shqiptarët u vunë në start, në mënyrë të pashpjegueshme, por ja që kështu ndodhi, kjo shoqëri u polarizua në ekstrem. Sot mund të themi se ky polarizim ka prirje të theksohet edhe më tej, domethënë, të pasurit të bëhen edhe më të pasur, ndërsa të varfrit të bëhen edhe më të varfër! Në Shqipëri më shumë se një e treta e popullit jeton me vetëm dy dollarë në ditë! Pra, po ngjet e kundërta e asaj për të cilën pretendohet se punohet! Dhe ndodh kështu në një kohë, kur zgjidhja e problemit të varfërisë duhej të ishte përparësi e të gjitha përparësive, e orientuar dhe e kontrolluar me logjikë të shëndoshë ekonomike nga shteti. Mirëpo kësaj çështjeje, mjerisht, nuk i është dhënë rëndësia e duhur, duke lënë të kuptohet, se ajo që do të mund t‘i japë zgjidhje këtij problemi do të jetë vetëm fenomeni-plagë: emigracioni.

Përballë një lloj indiferentizmi të shtetit ndaj problemeve social-ekonomike, qytetari shqiptar braktis vendin për t‘i kontribuar ekonomisë së një shteti tjetër (!), ndërkohë që shteti ynë, shkaktari e dëshmitari i këtij dështimi, hesht përballë kësaj plage shoqërore, tashmë të majisur keq. E jo vetëm hesht, por në heshtje gëzohet! Të krijohet mendimi, se ai tek emigracioni shikon “të mirën” e tij, sepse i gëzohet përqindjes së “ulët” të papunësisë në vend! Kur e pyetën në një rast Kryeministrin tonë për shifrat e papunësisë në vend, ai nuk shqiptoi ndonjë shifër konkrete, pasi një të tillë ai asnjëherë nuk e ka bërë publike. Pra, nuk ka transparencë në këtë drejtim. Është kështu jo ngaqë mungojnë strukturat e duhura për ta evidentuar atë, por ngaqë këto struktura, të gjendura nën presion politik, e mbajnë me dashje atë shifër në terr informativ. (Bëhet fjalë për një papunësi që shkon në rreth 40 për qind të popullit, përfshirë këtu edhe një kontingjent jo i vogël njerëzish i paregjistruar në Zyrat e Punësimit. Mendo për një çast, pastaj, se ç‘mund të ndodhte po të ktheheshin ata qindra mijëra emigrantë që banojnë e punojnë në Greqi, Itali, Gjermani, Angli… Në vend që politika të përballet me problemin real të papunësisë, të varfërisë e të pasigurisë së jetës, politika trumbeton “fitoret”, duke ruajtur status quo në vend. Bëhet fjalë si për një të sëmurë, të cilin, në vend që ta kurosh, mundohesh ta mbash nën jorgan, duke e lënë kështu në fatin e tij!

Pasiguria ekonomike sot godet jo vetëm shtresat më të pafavorizuara, por edhe ato të mesme të popullsisë. Edhe një kuadër, nëse humbet vendin e punës, do ta ketë tepër të vështirë ta rigjejë statusin e tij social. Në një shtet ku pretendohet të ndërtohet një e ardhme e sigurt për qytetarët e vet, nuk mund të vazhdohet me “do ta shtyjmë edhe sot”, apo me “do të bëjmë si do të bëjmë”, por nevojiten të ndërtohen programe afatgjata, që projektojnë perspektiva zhvillimi ekonomik dhe, kësisoj, ngjallin edhe besim.

Pa dashur të bëhemi nihilistë, te ne qytetari i thjeshtë nuk ka besim te shteti, te strukturat dhe njerëzit që punojnë në to. Pikërisht ky besim duhet fituar. Por që të fillosh të besosh, kërkohet të shikosh se problemet nisin e marrin zgjidhje nga shteti. Sepse edhe të shpresosh, nuk mjafton. Dhënia e asistencës dikujt në nevojë nuk është zgjidhje. Zgjidhja fillon e vazhdon vetëm me sigurimin e një vendi pune. Rrugëve të Shqipërisë shikojmë me qindra fëmijë që kanë braktisur shkollën, të cilët enden rrugëve për të siguruar diçka në ndihmë të familjes! Këta janë viktima direkte të pamundësisë së prindërve të tyre për të pasur një vend pune. Në vend që të jenë mbi libra, këta fëmijë përballen me jetën e vështirë të rrugës apo të natës. Dhe përse të mos mendojmë, se pikërisht ky kontingjent të vegjlish bëhet viktimë e rrjeteve kriminale. Shkurt, pasiguria sociale kthehet në makth familjar, në ankth bashkëshortor, në shqetësim publik për mbarë shoqërinë. Papunësia pjell natyrshëm një shkatërrim shoqëror. A s‘e shikojmë? Mjaft prej atyre hajdutëve, që venë kokën në rrezik teksa u sulen deri edhe bankave, janë pjellë edhe e atij terreni të krijuar për shkak të paaftësisë së shtetit për t‘i punësuar gjetiu.

Degradimi i jetës prek si atë që fle rrugëve dhe që rron nga mbeturinat e gjetura në plehrat e kazanëve, ashtu edhe atë që prodhon në bujqësi e që nuk arrin ta shesë produktin. Degradimi i jetës prek si nëpunësin civil që i komunikojnë pushimin nga puna pa asnjë arsye, ashtu edhe një nënë të divorcuar që mezi mbyll muajin. Ky degradim prek si studentin apo studenten që sforcohet punëve të vështira për të garantuar mbijetesën biologjike aty ku studion, ashtu edhe një punëtor sezonal që kalon nga një punë në tjetrën, duke pranuar çdo lloj kushti për të punuar pa kontratë. Me fjalë të tjera, zhvillimi ynë ekonomik, në vend që të bëhej burim sigurie, krijon premisë për pasiguri. Janë të paktë ata që sot në Shqipëri ndihen vërtet të sigurt. Edhe ata që punojnë me kontratë dhe që u paguhen Sigurimet Shoqërore, jetojnë nën shantazhin e shefave dhe me frikën e përhershme, se mos të nesërmen do të gjenden të papunë. Dhe ky është një realitet i dhimbshëm. A nuk ngjet kështu menjëherë mbas zgjedhjeve, kur ndryshojnë partitë në pushtet?! E gjitha kjo të kujton rastin e punëtorëve europianë në shekullin XIX, periudhë kur poperizimi i kësaj shtrese mbillte mizerje dhe krim.

Nëse papunësinë e tejskajshme do ta vlerësonim si një dukuri të viteve të para të jetës pluraliste në Shqipëri, kjo do të ishte gjysma e së keqes. Por të diskutosh sot për të, do të thotë të vesh gishtin te shkaktari. Dhe shkaktari nuk mund të jetë tjetër, veç shtetit. Është e pafalshme që sot të ketë ende shqiptarë që orvaten të marrin skafet, në përpjekje për t‘u larguar nga vendi! Është vërtet mesjetë të mendosh se fëmijët e shumë minatorëve të Bulqizës nuk shkojnë në shkollë, por rropaten shpateve të maleve për të gjetur mbeturina kromi për të mbajtur familjet e tyre! Dhe shteti ndihet i qetë, teksa mendon se minierat i ka dhënë me koncesion e se kështu i jep rrugë zhvillimit të biznesit në Mirditë apo gjetiu! Duke njohur këtë të vërtetë, të krijohet përshtypja sikur vetë shteti përplas shtresën e pasur me atë të varfrën! Është e pafalshme arroganca dhe dhuna e shtresave të pasura ndaj atyre në nevojë. Madje kjo arrogancë gati-gati është bërë e modës, a thua se të varfrit e kanë zgjedhur vetë këtë mënyrë jetese?! Jo! Ata nuk janë më pak aktivë. Ata kanë po aq ëndrra dhe fshehin në vetvete mundësi të pakufizuara zhvillimi për të ardhmen. Por atyre nuk u jepet mundësia të shprehen, nuk u krijohen kushte të aktivizohen. Dhe kësisoj, jashtë dëshirës së tyre, ata kthehen në “parazitë”. Është shteti, që, nga paaftësia e tij menaxhuese, i shndërron këta njerëz të ndershëm në “parazitë”! Ndodh kështu, sepse konfigurimi i ri social lë shumë për të dëshiruar.

Përpara ligjit të gjithë janë të barabartë: edhe ai që sot bredh kazan më kazan për të gjetur ushqimin e përditshëm, edhe Kryeministri që lëviz shtet më shtet për të lidhur bashkëpunime në dobi të qytetarëve të vet. Por ky ligj nuk mjafton të jetë vetëm i shkruar. Ai lipset të zbatohet në praktikë, që shoqëria të mos mbetet një trup që vazhdojnë t‘i shtohen plagët.

FLETE DITARI 5 (SHQIPERI 2009)

16 gusht 2009
2h 30 am

Vape. Dritarja hapur. Perdja nuk leviz. Mungon oksigjeni ne kete qytet. Lexova dicka duke pritur qe qente te lodheshin se lehuri, e vetem atehere fjeta. Nuk e di pse mu kujtua ajo barcaleta e kepuces qe hidhej kunder murit…

3h 40 am
-O Sajmeeeee. O Sajmeeeee!!! – bertet dikush me sa ka ne koke diku ne erresire poshte pallatit.
- Ho me!
– Hudhi pak çelsat e makines se po shkojme ne Durres ne. Do vish ti?
-Lene plako, se po flija, flasim neser- i pergjigjet nje koke e zbathur qe nga kati i gjashte.
-He mer legen si bo, hajde pra, se per ty po e bojme gjith’ ket’.
-Lene daku, flasim neser.

Pak me pas, degjoj poshte nje porte qe perplaset, ndizet motorri i nje makine, pashmangshmerisht vijon nje xhirim gomash, dhe ja ku qente nisin te lehin serish …
Ndez driten. Pyes veten sesi eshte e mundur qe ne oren 3h 40 te nates, dikush vjen, çirret kafsherisht me sa ka ne koke, zgjon gjithe dynjane dhe largohet fare i qete per te festuar me pas me miq ne Durres apo kush dreqin e di se ku. A jane normal keta njerez? A e mendojne keta faktin qe ka njerez te lodhur nga puna, qe ka te moshuar te semure, qe ka femije te vegjel, thjesht, (duket si zbulim per disa) eshte nate e njerezia do te fleje qe te rimarr aktivitetin normalisht te nesermen? Pyetja mbi ekuilibrin mendor te ketyre tellalleve te nates me lind natyrshem, sepse ky nuk eshte nje rast i vetem ku thirren Sajmiret per nje palo çelsa, per nje pakete cigaresh, per çakmakun, per telefonin e harruar ne shtepi, per nje prezervativ ,qe pritesve ne erresire u duhen per nje urgjence, ndaj, dhe po ua falnim pellitjet. Jo! Ne pallatin tone, por ma thote mendja se dhe ne lagje te tjera, netet jane te zhurmshme, shqetesuese, gjumeprishese. Thote nje shprehje franceze “Bien dormir, mieux vivre”, sensi i te ciles eshte kush fle mire, jeton me mire. Si mund te zgjohesh i qete pas nje nate makthi? Sepse tek ne do te ndodhe gjithmone qe te thirret dikush ne mes te nates, e po nuk qene britmat e disave, do te bjeri alarmi i ndonje makine te parkuar ne menyren me bastarde te mundshme mbi trotuaret e sapondertuar, ky alarm deri ne mengjes e qe ka per detyre te zgjoje gjithkend, perveçse pronarit te saj, ose ose do te ndodhe qe nje tufe qensh synxjerre trekembesh lekurerrjepur te lehin ne kor, ne harmoni te plote me makinat qe xhirojne me muziken ne kulm te qiellit, e se fundmi, do te dukej e teper te permendja pastruesit e kazaneve te plehrave qe kalojne diku rreth ores 2h 00 e qe zbrasin kazanet plot zhurme.

Ne pallatin tone nuk flihet. Ne pallatin tone mbahet vesh. Madje, keto dite, deri ne dy te mengjesit, zhvillohet, me sa duket, nje kampionat shahu, por qe duket me teper si nje konkurs pasthirrmash shtazore.
-O Asimmm, o robsh, vene gurin ku e kishe.
-Une kalin e kishin ne te bardhe mer palle?!
-Vene ku e kishe, ja ketu prane mbretereshes e kishe.
-Po lene mer at’ kurve aty, se e ve vete.
-Oficerin…ho me oficerin te thash. Oficerin pra mo.
(Per amatoret e dominos, zakonisht, luhet te shtunave dhe te dielave.) Kampionati zhvillohet ketu para, ulen tek shkallet dhe me sa duket, te levizesh guret nuk mjafton, duhet te klithesh, te ngjiresh, te çirresh, te pellasesh, te gajasesh, te dehesh, te lehesh, e ne fund, duhet edhe te kendosh.

Dal ne dritare…nje…dy… tri… kater… pese qenë. Eshte teper erret per te dalluar njeriun dhe kafshen. A dijnë qentë të luajnë shah? Banda qensh vandalë kam parë kudo në Tiranë këto ditë. Qenëzimi ka marr rrugët e Tiranës, e ka populluar. Qenë të ndyrë në maksimum, të sëmurë, të rrezikshëm, infeksione ambulant që enden mes nesh dhe hera herës, si per te thyer monotonine e lehjeve, nuk përtojnë të ngulin as dhembet. Pak vete duken vertet te shqetesuar per keta qenë rrugesh. Bashkejetesa njeri qen duket sikur shkon paralel me semundjen e kesaj shoqerie, zhulin, qe mplekset me egersine dhe dhunen qe na ka perfshire keto dite te veres.

Procesi i qenëzimit jo vetem qe eshte pranuar, por eshte normalizuar. Eshte proçes qe prek dhe njeriun. Mbreme vone, teksa kthehesha ne shtepi, ne zemer te ketij kryeqyteti europian, tek blloku, nje çift i moshuar, kalonte rrugen, ne te drejten e tyre te plote,mbi vijat e bardha. Me shpejtesi kalon nje fuoristrade qe frenon gozhde para tyre. Ulet xhami dhe njeriu-qen ne timon i lehu te moshuarve te pataksuar para rrotave, fjalet me te ndyra, qe dhe qenin-qen do ta kishin lene me goje hapur. Jo larg, dy tre policë, perpara skytower, deshmitarë te kesaj skene, tundnin bishtin duke buzeqeshur. Lehjet njerezore jo vetem qe nuk habisin me njeri, por jane madje gazmore. Kam lexuar mjaft legjenda mbi njeriun-ujk (werewolf, loup garou, werwolf etc), por mbi njeriun-qen askund sme kane zene syte.

SMS (po ate mbremje, duke ngjitur shkallet per ne shtepi)
“Arbri si je? Tek arkivat sot, ne rradhe per dokumentat, ishte dhe nje qen kaf.”

17 gusht 2009

Kisha shume vite pa shkuar, ndaj mendova ti beja nje vizite babait te Endrit. Endri vete ndodhet ne emigracion prej vitesh dhe per viziten ne nje fare menyre me kishte shtyre ai: “Arber, shko mi tako prinderit, ata do te çmallen.”
Babai i tij ka 5 muaj qe ka dal ne pension: 35 vjet pune, sakrifica dhe mund, qe presin te shperblehen me nje pension te qete teresisht te merituar per nje njeri te shkelqyer, qe ka punuar me ndershmeri gjithe jeten.

Gjendem ne shtepine e tij kete mbasdite. Prinderit e tij me presin me te gjitha te mirat. Shoh perreth. Tek kjo shtepi jam rritur. Ka ndryshuar shume kjo kuzhine qe prej atehere. Shih, dritaret e drunjta, jane tashme prej alumini, xhama te erret, grila te bardha, pertoke, mbi pllakat e vogla te gjelberta dikur, jane shtruar pllaka te medha te bardha, lart, plasaritja e dikushme ne tavan qe rrudhej edhe më prane shandanit, eshte vetem nje kujtim, pasi shtepia eshte teresisht e patinuar. Vertet, sa shume ka ndryshuar kjo shtepi! Me e bukur tani, por, kishte dicka ne ate thjeshtesine e dikurshme, qe sot ne forme kujtimesh, mbledh kaq shume ngazellim ne zemren time saqe nuk di si ta shpreh.

Bisedojme me babane e Endrit. Dukshem, ai eshte i merzitur. Me gjithcka.
-Ja more Arber, kam 5 muaj qe kam dal ne pension, e akoma nuk e kam marre.
-5 muaj? Po pse?
-Po ja c’ti bej une atyre maskarenjve?! Ja kam cuar te gjitha letrat, ajo punonjesja, ja para ca ditesh, ne dreke me mori prape ne telefon, me thote ju mungon certifikata zoti N. Po une ja kam cuar me duart e mia, si mungoka certifikata? Shkova ketu tek njesia e vogel, takova Miren, Mira e ka ajo, me tha, po more zoteri, ju e keni sjelle, dhe ja kam derguar shefes tek “zyra e madhe”. Shko kerkoja asaj, se ajo e ka, ju e keni sjelle. Mora rrugen ne kembe neper vape, se kjo shefja e kishte zyren ketej (gati nje kilometer larg nga “zyra e vogel”). Shkoj atje, prita ne rradhe dy ore, se punonte vetem nje sportel. Kur ishte rradha ime, ajo zonja me thote, nuk e kam, s’ma ka sjell Mira. Shko pyete dhe njehere ate. E lash fare ate dite, ku kisha me fuqi une.

Shkova te nesermen prape tek Mira e njesise se vogel. Moj zonje, shefja juaj me tha qe ju nuk ja kishit dhene certifikaten. Ajo u habit. Mori telefon shefen. E gjeti, e gjeti certifikaten zoti N., shkoni tani pa problem fare. Marr prape ate rruge te mallkuar, pisku vapes. Rradhe atje prape. Kur me vjen rradha, shefja me thote, do ta shohim punen tuaj, e kam certifikaten diku, por nuk po e gjej. Po mire i them, po pensionin kur do ta marr? Po ja tha ajo, ta gjejme njehere certifikaten. Une ruajta gjakftohtesine, se po u nxehe, ajo te ka ne dore, s’ta nxjerr fare, ose te hap problem. Duan leke o Arber, troç, duan leke. E di c’me tha, epo mire zoti N., beni pak durim, se edhe ne libreze e kishit nje korigjim. A kupton, shantazh i hapur. Duan leke, ma tha cope. Po pagove ti, ah sa e embel behet ajo, jo certifikaten, po te shton edhe ca vjet pune.
-Po si ja keni bere keto muaj per te paguar faturat, per te jetuar?
-Po ja, me ca kursime te vogla qe shyqyr na u gjenden, edhe Endri po na ndihmon pak. Si t’ja benim ndryshe? Po prit se s’ka mbaruar. Duke dal nga zyra e madhe, thash me vete, he shyqyr e paskan dhe do ta gjejne certifikaten, kur rruges per ne shtepi, me merr telefon shefja e njesise se madhe. Zoti N. me thote, certifikata ketu eshte, por ne nuk po e gjejme, pse nuk merrni nje tjeter dhe na e sillni? Une vura duart ne koke. Shkova te nesermen terhoqa nje certifikate, atje rradha ishte o Zot o Zot, desh u rrahen ca, se mire une qe jam ketu, po ata qe kane ardhur nga jashte e nuk u pret puna, nejse, une prita dy ore. Me dhimbte gjuri sa nuk ka. E mora. Shkova tek njesia e madhe per t’ja dhene shefes, edhe atje prape ne rradhe, e kur vjen rradha ime, me thote ajo punonjesja tjeter, zoti N. po shefja ka ikur me pushime. Vjen pas dy javesh.

FLETE DITARI 4 (2009)

FLETE DITARI 4 (2009)

ARBER SHTEMBARI

Fund korriku 2009

(Milano-Bari me trenin e nates. Torture. Kam marr nje tren, qe nuk e di pse,por me kujton furgonat e unazes, per ndalesat e shumta qe ben. Kam pershtypjen se Treni Intercity nuk po le qytet dhe fshat te Italise pa u ndalur. Madje, kur erdhi kontrollori italian per biletat, po prisja te degjoja ate “Vazhdojme icik me leket”.

Ajo qe me habit eshte qe kudo ne tren degjon te flitet shqip. Ne vagonin tone me shume se gjysma jane shqiptarë.Shpesh me shaka qarkullon ajo ideja qe “shqiptarin e dallon direkt”. Nuk e di cilat jane teknikat operative per te identifikuar nje shqiptar thjesht nga fizionomia e tij, por qe nga femijeria une kam mesuar te njoh nje shqiptar thjesht duke e pare ne sy: Ne shqiptaret i kemi syte te trembur…)

Bari. 08h 05 am.

Treni ndalon. Ka tension te pakuptueshem ne vagon. Duket sikur flasin te gjithe njeherazi. Degjohet vetem shqip.

-Allo, allo, o axh a me nigjo, thuji Bajromit se jena tuj ardh…
-O Sanije merri gocat moj, Paola Paola jepja doren mamit…
-Kape valizhen…po ngadale mer vlla se kemi gjona qe thyhen…
-O Sanije, ku eshte Paola?…
-Bajrom kena mrrit shnosh e mir…
-Po moj mami do shkojme te halla Shpresa neve ne Tirane…
-Allo, allo, o Bajrom…
-Merita jepi kembeve se na iken La Vikinga. Niset ne dhjete ajo…
-Mama, mama dove siamo?
-O daku shtyje icik ket valizhen se na ke blloku te gjitheve…
- Po jemi ne Bari moj mami.
-Bajrom, osht nis dhe Shkelzeni prej Anglijet….
-Permesso, permesso…
-He kape canten me kujdes…ashtu ashtu…ule me kujdes…
-Bmw osht…njashtu e zeze…po me timon anglijet…
-He te lumte ty je goxha cun…
-O ma’ ku eshte halla Shpresa?
-O Bajrom, allo, Bajrom dil ne Durres…
-Halla Shpresa eshte tej Tajvani moj mami…
-Sanije merre cantat ti se po marr cupen hopa une…
-Taxi, taxi, cuni cuni ku shko ti? Porti? Cuni porti?
-Autobuzi, noi lavoratori, autobuzi un euro autobuzi, tu kuindici euro…

Ngre dy valizhet plumb te renda dhe dal nga stacioni duke lene pas bashkeudhetaret e mi, Bajramin, Paolen e vogel, Sanijen e te tjeret. Perpara stacionit te trenit shkoj te pyes tek autobuzet e parkuar per ate qe shkon per ne port. Pres bileten. Disa minuta me pas arrijme ne port. Autobuzi na le shume larg nga platforma e portit. Terheqim valizhet dhe cantat permes makinave dhe kamioneve qe presin te imbarkohen. Dielli pervelon.

Tek biletarite me thone qe La Vikinga nuk ekziston prej vitesh, por linja qe e ben Bari-Durres per 4 ore, quhet katamarani Venezia, por njerezia jane mesuar me emrin La Vikinga dhe keshtu i ka mbetur emri cdo anijeje te shpejte. Per fat te keq La Vikinga nuk niset sot. Eshte ende paradite dhe me duhet te pres deri ne mesnate per Adriatiken. Adriatika niset pikerisht atehere, udheton gjithe naten dhe arrin ne mengjes ne Durres rreth ores 8. “Merr Adriatiken” me thote dikush nga pas, teksa me sheh qe po nguroj midis kompanive. “Pse Adriatiken?e pyes. “Po sepse Adriatika edhe sikur te niset e fundit nga te tjerat, prape ajo do debarkoj e para. Do kene ndonje marreveshje me portin e Durresit.”. I besoj udhetarit te panjohur. Pres nje bilete trageti per Durres me Adriatiken: Pashaporten. 60 euro. Bileten ne xhep. Udhetim te mbare.

Ngjitem ne kat te dyte te nderteses se portit atje ku presin pasagjeret. Ne fytyrat e te gjitheve ka shenja lodhjeje. Por dhe gezimi. Po kthehemi ne Shqiperi.

+++

(22h 15. Kam gjithe diten qe jam bllokuar ne kete hapesire pritjeje. Oret mu duken si shekuj. U shtriva ne nje stol te gjate. U perpoqa te flija pak, por ishte e pamundur: Koken e ngeca midis mbeshtetesve te stolit, kurse kembet i hodha mbi valizhe. Jam shume i lodhur. S’kam me nerva te pres. Durimi po me sos. Perreth te gjithe jane ne pritje. Ka nje fare ankthi ne shprehjet e fytyrave tona. Te qete jane vetem femijet qe vazhdojne te vrapojne e te luajne permes stolave. Ajo qe me habit, sidomos pas atyre qe pash e degjova ne Milano, eshte dashamiresia e shqiptareve ndaj njeri tjetrit ne kete platforme porti. Pak a shume te gjithe kane hyre ne biseda me personat e panjohur qe kishin prane tyre.

Ne stolin ngjitur jane dy familje te ulur balle per balle. Prinderit jane diku tek te dyzetat, kurse femijet jane te vegjel. Prinderit flasin shqip me njeri tjetrin, femijeve u flasin shqip, femijet flasin italisht me njeri tjetrin, prinderve u pergjigjen ne shqip.)
-Ju ku rrini?
-Ne rrime ne Napoli.
-Ne Napoli? Bobo, po pse atje?
-Jo, jemi shume mire. Lere ti c’thone, kush do te punoje, punon. Po ju ku jeni?
-Ne rrime ne Padova. Ja, une punoj ne ndertim, lyej, shtroj, i bej te gjitha ne fakt, kurse nusja nja dy vjet nuk punoi, po ja tani, ka gjetur nje plake dhe kujdeset per te. Jemi rregulluar mire dhe ne.
-Epo shyqyr qe qenkeni rregulluar. Ah c’kemi hequr ne sa te merrnim veten.
-S’kishit letrat (n.b. dokumentat)?
-Po burri im eshte nisur me skaf nga Vlora ne ’97.
-Po, nga Vlora u nisem. Ca kam heq, kam pare vdekjen me sy. Na hodhen larg nga bregu, kam dal me not. Te tjeret se di fare cu be. Na priste njeri aty qe e dinim. Na mori me makine per ne Lece. Atje me ca shoke paguam nje taksi deri ne Bari. Kur, sa do merrnin trenin per Milano, takkk policia. Na kapen.
-Epo te kalosh detin me skaf e te te kapin ne stacion te trenit!
-E kapen, e kapen. Si duket i spiunoi ai i sportelit tek stacioni. Te policise jane ata.
-Na futen brenda, dy jave ne nje kamp refugjatesh ne Bari. Me pas me kthyen ne Durres. Po s’rrija dot une, s’me mbante vendi, ku,ne në Kavaje ishim shume keq. Keshtu qe sa u ktheva i mora ca leke vellait, ndenji ca kohe keshtu, ketyre te shtepise nuk u thash dhe me ca shoke u nisem per Shkoder. Qe andej, paguam nga 2000 euro secili e na coi nje dukagjinas ne Mal te Zi, nga Mali i Zi nje shoku i tij boshnjak na nxori ne Kroaci…ishin cuna te mira keta, cuna me bes… e qe andej, paguam dhe 1000 euro te tjera, na futen ne nje kamion e u nisem per ne France.
-Per France? Po a doje me ik ne Milano ti?
-Une u nisa per Angli ket’ heren e dyte ne fakt…se Anglia ka leke, keshtu thone te gjithe…pastaj mua edhe ne Kine te me cojnin ata, me mire se ne Kavaje prape do isha (qeshin).
-Po vajte ne Angli?
- Arritem ne France, ne kufi me Angline, kur na kapen prape. Se, dukeshim, dukeshim qe ishin refugjat. Dukeshim direkt. Ai kamioni na beri neve qe lere mos e peyt…Ngecem me nje kamp atje ne kufi te Frances. E si ishte atje? Ne shqiptaret nje grusht ishim, se te cante zezaku-madh atje. Po ca nuk shihje, lloj lloj racash. Arab, kinez, jevgj, ishin ca si te zinj, si te kuq, allasoj. Po kampin nuk e ruante njeri keshtu qe une kisha ca lek me vete. Thash sa te rri ketu une, po e provoj prape Milanon. Pyet ketu, pyet atje, se frengjisht as nuk merresh vesh, mora trenin, fati im, drejt e ne Milano…

+++

I drejtohemi kabines se policise italiane per kontrollin e dokumentave. Rradha ka ngecur diku para meje. Eshte nje zoteri qe mban prej dore vajzen e tij te vogel. Ajo shtrengon ne duar nje kukull barbi duke veshtruar nga i ati. Me sa duket emri i zoterise nuk figuron ne kompjuterin e policise italiane.
-Da dove sei venuto? Dal mare? I thote policja duke qeshur.
Zoteria i shpjegon, i nxjerr dokumenta te tjera, i lutet. Ne fund ata binden. E lejojne te kalojne. Zoteria eshte shume i lumtur. I falenderon disa here. Merr vajzen ne krahe, e puth, dukshem, ai eshte shume shume i lumtur. Kontrolli vazhdon normalisht.

Dal ne shesh te imbarkimit. Ndricimi eshte i pamjaftueshem. Njerezit cajne per ne anije porsi silueta. Kudo heshtje. Nxitim. Hyjme ne anije perkrah makinave qe rreshtohen per te hyre dhe ato. Ne kabinen e kontrollit te biletave serish krijohet rradhe. Ankthit te pritjes ja ka lene vendin nje fare ngazellimi. Para meje, shoh serish zoterine me vajzen e vogel me kukullen barbi.

-Babi, babi, do hame akulole…
Ai nuk e ka mendjen…por sheh qe vajza ka dicka…
-O babi, babi do hame akulole ne Shqiperi?
Ai kthehet drejt saj, e kap nga faqjet plot dashuri dhe i thote:
-Do hame o ba, do hame sa ti qijme robt!

Krijohet nje heshtje sekondare, ne moment shperthejne te qeshurat. Vajza e vogel me kukullen barbi, s’kupton asgje, por qesh dhe ajo duke mbeshtetur koken pas gjoksit te te atit.

(Motoret sapo u ndezen. Bisedat nder shqiptare jane ndezur edhe me. Tregojne jeten e tyre, veshtiresite, vuajtjet, poshterimet qe kane hasur, e permes te gjitha ketyre, tregojne sesa u eshte dashur te punojne per t’ja dal mbane pertej paragjykime, diskriminimeve, halleve dhe mallit larg atdheut dhe te afermeve.)

FLETE DITARI 3

FLETE DITARI 3
ARBER SHTEMBARI

10 Gusht 01h25am
(Ne shtepi erdhi fqinja jone Emineja. Kisha kohe pa e pare.Ishte plakur, por gjithmone e buzeqeshur. Llafazane si ç’eshte ajo, na vuri ne dijeni per gjithcka kishte ndodhur ne pallat gjate ketyre viteve qe ne kishim qene jashte.)

[[-]]

Ne vitin 1998, nga fundi i majit, ne rrugen KL, tek parafabrikatet, ne pallatin 40, hyrja 3, ne kat te pare (majtas sapo hyn), ne shtepine e nje njeriu te shkurter dhe te dobet- Dylaverit, nje grua e shendoshe dhe e serte- e shoqja Tushja dhe nje grua e gjate dhe e qeshur, fqinjë e katit te gjashte e te njejtes hyrje- Emineja, kthyen filxhanet permbys…

Dylaveri dhe Tushja ishin dy bashkeshortë te mirë. Jetonin te varfer, por kurre nuk qaheshin. Padyshim ajo ishte shtylla e shtepise, kurse ai dukej njeri i dobet, qofte dhe fizikisht, dhe neve femijeve, na linte pershtypjen qe s’ishte ne gjendje te ngrinte dhe nje kove uje, nje nga ato qe e mbanim te gjithe prane wc’s ne mungese te ardhjes se rregullt te ujit. Madje, kur njerezia mori vesh qe djalin e kishin te adoptuar, te gjithe sikur u ndjene te kenaqur per ate qe ata mendonin per Dylin. “Do takat ajo pune” i thoshte Jorgji, shitesi i fruta perimeve, te gjitha grave te parafabrikatit qe blenin tek ai. Ja thoshte kete vetem grave.

I biri i Dylit dhe Tushes, Melseni, 16 vjec ne ate kohe, kishte kohe qe kishte braktisur gjimnazin duke preferuar te shkonte ne xhami. Me kujtohet, vinte cdo dite, e me thoshte se kishte zbuluar nje univers te ri, qe me perpara kishte qene “qorr” dhe tani po i kuptonte hilete e kesaj bote. “Kane ardhur ca profesore ne xhami, me thane qe do me merrnin ne Malajzi dhe qe mund te studioja per inxhinieri nafte…jane te forte arabet per matematike. Kur e shpiken ata matematiken, ne i binim me dore ne plazh te Durresit tu prit te vinin romaket per te na pushtu’”.

Nje dite tjeter erdhi me ca fletore e ca libra. U ndal para meje, me rrefeu sesi Muhamedi i kishte shpetuar ndjekjes se armikut ne shkretire duke u fshehur ne nje shpelle. Ne fakt, armiku e kishte zbuluar shpellen, por ishte ndalur perpara rrjetes se paprekur te nje merimange ne hyrje te shpelles dhe kishte menduar se aty nuk kishte njeri. Ky ishte versioni i Melsenit qe mua pak me interesonte nese ishte i vertete apo jo. Me sa duket kjo indiference shfaqjej ne fytyren time, ndaj Melsi nuk harronte te shtonte ne fund te cdo historie se Kuranin e lexonte ne arabisht: “Arber, i jam vene arabishtes, po e bej uje. E di si shkruhet emri yt ne arabisht? (shkroi dicka) Ja keshtu shkruhet!”.

Ate dite, kur filxhanet u permbysen, Emineja, e njohur ne pallat per hedhjen e fallit,dhe nder te tjera, vecanerisht per nje orgji te sajen me disa kolegë punëtorë gjate turnit te trete ne uzinen Dinamo, gje qe i kishte kushtuar divorcin dhe turpin e botes, kishte trokitur ne porten gjithmone gjysem te hapur te Tushes, per ti dhene nje tas. Tushja, zemergjere, kishte dal duke fshire duart ne perparse, dhe e kishte ftuar per nje kafe. Brenda, kishin hapur dritaret, bente vape, Dyli shihte ne televizor lajme nga Kosova, kurse Melseni nuk ishte kthyer nga xhamija.

Pak me vone, Emineja kishte kthyer mbare filxhanin e Tushes dhe kishte qasur syte prane vijezimeve te kafese per ti lexuar fatin te zonjes se shtepise. “Ke nje rruge per te bere o Tushe…ja dhe nje pasqyre…ke njeri me S ti?…” Befas Tushja ishte zverdhur, kishte leshuar nje piskame te forte qe kishte bere qe Eminese ti binte filxhani duarsh, ishte perpelitur per disa sekonda duke leshuar shkume nga goja dhe ne fund ishte rrezuar mbi pllakat e dyshemese duke shtrenguar gjoksin e duke gulcuar. Pak minuta me vone, kur Emineja kishte vene kujen me te bertituta, e gjitha hyrja ishte poshte: Tushja kishte vdekur nga nje atak kardiak!

Trupin e te ndjeres se rrezuar perdhe, e kishte ngritur Emineja duke e kapur fuqishem prej krahesh sebashku me Dylin e tmerruar qe mbante kembet e Tushes se vdekur dhe mermeriste nder lot “na fute edhe neve në dhe moj e zeze”. Kur syte e Tushes kishin humbur shkelqimin e te gjalleve, Emineja ja kishte mbyllur. Por, tashme qe trupi kishte filluar te ftohej, Emineja nuk po arrinte ti mbyllte Tushes se gjore gojen e hapur. Kishte kerkuar neper shtepi nje llastik, por kishte gjetur me mire: Kishte marrë topin 50 leksh, ata te zinjte e vegjel sa nje grusht te Melsit, e kishte care me nje thike pergjysem, e kishte perveluar dhe e kishte mbushur me uje te nxehte dhe ja kishte pllakosur te ndjeres mbi gojen e hapur duke shtrydhur topin e llastikut mbi te. Dhe kishte funksionuar: goja ishte mbyllur. Ishte kthyer me pas nga Dyli i shembur ne divan dhe i kishte thene “Te rroni vete o Dyl, se Tushja na la. Nisu te lajmerosh njerezit”.

Emineja me pas, kishte hapur shtepine, e kishte pastruar nga te gjitha anet. Poshte divaneve kishte pare se sustat ishin teresisht te amortizuara, por mbaheshin te lidhura tok nga nje kabell si ato te antenave, ne aneks poshte lavamanit kishte pare nje thes oriz dhe nje tjeter sheqer nga ato te ndihmave, ne dhomen e gjumit kishte dashur te nxirrte dysheket jashte, por ata ishin xixe dhe e kishte lene kete gje per tu marr me dicka tjeter. Ne fakt ishte sorrollatur neper shtepi dhe nuk po gjente asgje per te bere pasi shtepia, ne varferine e saj mjerane, shndriste nga pastertia. Kishte shkuar te hidhte nje sy ne banje: ate qe ajo do te shihte aty nuk do ta harronte gjithe jeten. Kishte nje furrnelle vajguri me fitila, mbi nje stol nje kuti shkrepese, anes, mbi nje kove qendronte nje tigan i madh i mbushur me patate te sapoqeruara qe prisnin te skuqeshin. Eminese i kishin shperthyer lotet.

Dyli erdhi pak me vone, ishte vetem, i kishte njoftuar te gjithe dhe njerezit ishin nisur. “Dyl, do presim njerezit. Do bere varrimi…” kishte lene te nenkuptohej dicka Emineja. “Nuk kemi asnje lek o Emine” i ishte gjegjur Dylaveri.
Emineja kishte ardhur shtepi me shtepi, si dikur kur erdhi dhe mblodhi leket e pompes, dhe na kerkoi nga nje dhjetshe. Te gjithe kontribuan me me shume se nje dhjetshe dhe dhane nje dore ne organizim. Doli nje varrim i denje dhe familjes nuk i ngeli asnje peng ne percjelljen e fundit.

[[-]]

(disa dite me pare nga kjo flete ditari)
Zgjohem vone. Ndez kompjuterin dhe i hedh nje sy maileve. Kisha nje add friends ne facebook. Personin qe me ka bere ftesen, nuk e njoh. Eshte nje djal i gjate, i gjethur shkurt, i veshur me uniforme ushtarake dhe me nje kallashnikov ne dore. Emri “Melsen G.”. Ishte Melsi. Teksa e shihja me ate kallash ne dore nuk e di pse me shkoi nder mend ajo historia e Malajzise. Disa dite me pas flas me Melsenin ne chat’in e fb ku ai me tregoi c’kishte ndodhur pas vdekjes se te emes se tij. Diten qe e ema kishte vdekur, e ndjera Tushe, ai kishte shkuar ne xhami ne nje ore te pazakonte per tu falur e i kishte kerkuar Allahut ti kthente mbrapsh te emen. Imami dhe te tjere ishin munduar ta qetesonin, por ne gjendje shoku psikologjik, Melseni kishte nisur te bertiste dhe te blasfemonte ne shtepi te Zotit. Atehere imami e kishte zene me thupra dhe ai kishte braktisur xhamine, per tiu mos u kthyer me kurre, as xhamise, as besimit ne Zot. “Mamase nuk i doli as pensioni, kurse pensioni babait nuk dilte as per te paguar dritat e jo me per te ngrene. Shtepine e shitem dhe bleme nje edhe me te vogel ne Kombinat. Une me ato leke u nisa per ne Greqi, po nuk me eci. Kur u ktheva ne Tirane, me tha nje shok i ngushte qe babane e kishte oficer qe te niseshim te dy ne Irak. Keshtu bera. Punova ca kohe atje dhe dola mire. Tani jam ne Chad dhe punoj ne logjistike me ushtrine franceze.”.

FLETE DITARI 2 (2009)

FLETE DITARI 2 (2009)

ARBER SHTEMBARI

(Ngjarjet ne keto flete ditari qe une po i paraqes publikut jane autentike dhe po ju serviren pa asnje redaktim artistik apo deformim keqdashes. Bisedat, shkembimet dhe refleksionet shpesh nuk i pergjigjen arsyes dhe devijojne ne zhvillime emocionale dhe verbalisht te dhunshme. I lutem publikut te ndjeshem te abstenohet.)

24 korrik 2009
Zgjimi ne 4 te mengjesit. Margo me shoqeron ne stacion te trenit. Gjate udhetimit deri atje ajo qan me ngasherim duke ngare makinen permes qytetit. Perlotem dhe une.
Zbresim ne platforme ku treni per Paris eshte tashme i stacionuar. Ajo me perqafon fort dhe me mbledh me buze lotet. Me thote duke buzeqeshur: “Ej cheri, a te kujtohet ate dite kur me the qe meshkujt shqiptar nuk qajne?”, “Si quhej ai qe erdhi se vdekuri? Justiniani? Cezari? Kostandini? Me duket ky ishte…a do te kthehesh dhe ti serish tek une?” “Margo une nuk kam vdekur” ia kthej une me te qeshur.

Paris, Lyon, Chambery, Milano, 8 ore udhetim. Te merzitshme, oret mezi shtyhen, vagoni dremit, jashte pemet njehesohen ne nje te gjelbert te njetrajtshme. Ne Chambery policia franceze kontrolloi nje per nje te gjithe pashaportat dhe te gjitha bagazhet. Zezakes ulur perballe meje, pas nje kontrolli pashaporte, policia i kerkoi “nje verifikim” duke ju lutur qe ajo ti ndiqte nga pas. Ajo s’tha asnje fjale, por ne fytyre shqetesimi lexohej qarte. Treni u nis per Milano, ajo nuk u kthye.

25 korrik 2009 mesdite
Kalova naten e pare ne Milano tek disa te aferm. Mallkova veten per dy valizhet aq te renda qe kam marre. Si do ti terheq deri ne Shqiperi?
(Mesdite ne nje lokal te qytetit A. prane Milanos takoj per interviste tre shqiptar qe mi prezantoi nje mik punetor.)

Ne tavoline, Afrimi, Turi dhe Esati.
-Nga te kemi ty shoku?
-Nga Tirana!
-Ore po keshtu nga je, se nga Tirana jemi te gjithe ne?! (qeshin)
-Me origjine andej nga jugu jam.
-Po fol o, ti qenke dora jone.

(me bejne pyetje mbi origjinat familjare, vendin ku jetoj, profesionin tim, familjen, etj)
-Ja, ne mblidhemi tek ky lokali. I fusim ndonje lloto keshtu dhe ja keshtu shkon dita. S’ke c’te besh fare ketej.
-Une dal me pak se kam punen keq. Cdo jave me ndryshon turni, ja dhe lloton te dielave e luaj. Vij e blej ketu, se ca kohe e bleva nga dyqani malokeve andej, po hic, zero, sa e loza ketu, e kapa nje qindshe.
-Dyqani malokeve?
-Emo, e pe ate zgeqen atje afer shinave? Ee, atje rrine maloket. Kurse ketu mblidhemi ne te jugut.
-Ashtu? Pse nuk rrini bashke?
-bashke? ohooo, po ku behemi ne me ata derdimenet o. Ata jane nje shekull mbrapa.
-jane tribu ata, duan dhe nja 50 vjet te dalin nga shpella. A imagjinon ti ca behet ore, e drejton shtetin tone nje nga ata? A e kupton ti pse nuk behet ky vend? Ja shko shihi vete, kane nga 10 vjet ketej e prape ashtu sic erdhen kane mbetur.
-po jane mbrapa shume ata. Ehiii sa larg. Une kam bere ushtrine ne Kalane e Dodes. E di ti ku eshte? Ne veri lart ne kufi, te vinte bora deri ne mes. Njehere isha me ca lacian, plehra,kishte alarm ate dite. Ishim ne mal, binte bore sa nuk shihje dot as nje meter para syve. Une i ri fare, me kishin ngrire kembet, mezi ecja. E ata maskarenjt me lane atje ne debore. Me thane ngordhsh o lab i mutit e me lane atje mes bores, mes ujqerve. Po mire qe s’ma dha truri t’ja mblidhja me kallash se perndryshe tani akoma ne burg do isha. Me gjeti nje oficer nga Kukesi. Me shpetoi jeten.
-E po ja pra, dhe ai oficeri nga veriu ishte!
-Kuksianet jane ndryshe, se ishin qytetare, kishte te ardhur, plus ata ishin dhe komunista, kishin frike regjimin, kujt ja mbante ore, ai te varte ne mes te qytetit, degjonin dhe muret, kishe gjithe sigurimin atje ne kufi, kurse keta te tjeret jane kafshe. Ja zbutet kafsha e eger? Besa thone. Ja ti qe ke bere shkolle, ma shpjego ti mua si ka mundesi qe atje te besa ka me shume krime se ne gjithe Shqiperine? He pra kete me thuaj ti mua, se keshtu, keshtu, keto te tjerat i dime dhe vete ne.

(pyetja e tyre ne fakt me ze pak ngushte.Evitoj pergjigjen.)
- Ato zona kane qene gjeografikisht dhe historikisht te izoluara… Por, edhe ata kane luftuar per Shqiperine.
-Jane vrare ne Vlore. Jane vrare dhe ne Mallakaster ne 97n. Po jane vrare ore se erdhen maloket e A. dhe futen armiqesi. Se labi labin nuk e vret kot.
-po ca kane luftuar ata ore? Je i ri ti nuk i di ca gjera. Ke degjuar ndonjehere per bajraktaret ti? po ku te linte bajraktari atje te ngreje koke ti? kanuni thoshte ai. Merrte vesh c’ishin ligjet ai?! Shih ai Enveri bir kurve ka qene po ketyre ja ngopi mire ai. Imagjino ti o vlla te mos kishte bere ai ate qe beri ai atje? Ata do ishin akoma mesjete o te keqen, po rri tani. Vazhdon gjakmarrja dhe tani pas 50 vjetesh. Ca behet or budalla, vret tjetrin per stergjyshin. Kanuni thote.

(N.B.: ndihem keq ne kete bisede. Ka nje urrejtje te madhe midis shqiptareve. Jemi nje komunitet i perçare dhe besoj se eshte pikerisht kjo ajo qe me ben te ndihem me shume keq. Marr shenime dhe mendoj per shkrimin tim te ardhshem tek saktivista pikerisht per kete percarje veri jug midis shqiptareve. Percarje qe e kam hasur dhe ne vende te tjera te Europes. Si t’ja bejme qe te kalojme pertej kesaj urrejtjeje, ketyre paragjykimeve, clicheve, dhe te mund te rigjejme nje fryme te perbashket kombetare?! Si mund te pretendojme nje bashkim me Kosoven, kur na mungon solidariteti i brendshem?!Duhet te bejme me shume ne kete pike.)

-Ketu, ketu njihet shqiptari i vertet kush eshte. Se atje ne Shqiperi ha e pi, fol e qesh, po ketu eshte halli, ketu e sheh kush te ndihmon e kush te le ne balte. Ka lene vellai vellane ne balte jo me i huaji.
-Shih tani, se ne kemi dhe shoke nga Veriu se nuk jane te gjithe keshtu. Se ne jemi te stresuar nga jeta dhe ja fusim edhe kot. se ka dhe njerez te mire nga ata.
- Ka ca ka. Ja ai nga Lura, si e ka ai? Flamuri. Ai ma gjeti punen mua. Cun flori eshte. E di si me thote? Mos u merzit me ne o Artur, se ne jena te trash (e imiton). E thote vete ai. Po ai vete ne fakt eshte i mencur, apapa, i mencur shume. Punon ne torno me mua atje. Ky komandon dhe robotet ne fabrike. I zgjuar eshte.
- Po Shqiperine e percau SB. E vuri veriun kunder jugut ai. Ne na erdhi tanku ne oborr ne 97. Nga veriu ishin ata. Se mos i shkova une atyre atje ne tropoje… (e nderpres)
-Po keni shkuar ndonjehere te rrini tek lokali i tyre?
-Po kemi shkuar, po s’merremi vesh. Ne si marrim vesh c’thone lere te merremi vesh keshtu. Pastaj as ata nuk na pranojne. Tani sikur jane qetesuar shqiptaret ketej, por perpare kerciste dajaku, nuk behet vlonjati me tropojanin o vella. Se s’kane bese ata.
-Te thone te jap besen…he ma thuaj ti pse e thone ate te jap besen?
-Ma thuaj ti!
- po sepse jane te pabese ore. (kete pergjigje anekdotike e kisha degjuar dhe vite me pare nga disa shqiptar te tjere)
-I duhet ta thote atij se ashtu eshte, i pabese. Ja shkonte nje korcar atje se kishte shok ca nga Lezha, po i vodhen leket ata, i futen dhe nje dru dhe e lane gjysmak. E kthyen ate ne Korce, s’di tani, a ka vrare veten a …
- Kush o? Thomai? Jo ore jo, po eshte bere nga ata te jehovait ai.
-Futja pordhes dhe ata.
-Ketij o vlla, keta te jehovait i kane marre vellane. S’eshte pak.
-Babai na vdiq. Pati semundje te rende. Ka pas qene oficer marine ai, me nendeteset ka punuar. Po i doli uje ne mushkeri. Dhe ai duhanin se ndalte, paff, paff, paff, vdiq ashtu…(perlotet) Keta te jehovait, vinin perdite. Ore perdite. Na ngelen ne dere. Se vellai i kishte qejf pak keto historirat e vjetra, epo te behej prift, hallall, prift, i bukur, i respektueshem, martohesh, por jo nga keta psikopatet. Keta me duket as nuk martohen. I kam folur, po aha, s’kthen me ai. Bredh andej fshatrave te Sarandes me ca libra ne dore. Desh ma rrahen njehere andej.
-une per vete mysliman jam. Por s’jam si keta gorret me mjekerr une. Une jam shqiptar njehere pastaj jam ca te duash ti. po jam shqiptar. Shqiptari s’ka fe. Te lutem gjithe diten une, po kjo e shkreta lloto prape s’do qe s’do. Ata gorret na kane marr ne qafe ne. Shif, kush nuk hyri ne Europe. Bosnja, Kosova, Turqia dhe ne. E pse? Se na futi ai maloku ne konferencen e gorreve. Une s’jam fare per keto besimet. Leku o vella leku. Une s’kam shtepi, kam kohe per xhami une? Se keta mjekrrat jane mesuar me nje çap buke dhe jane rehat, por une jam shqiptar s’jam nga Pakistani. Pastaj, une kam mbrojtur depot e armatimit ne fshat ne 97n. Vinin ca cobenj po ua mblodhem ne atyre. Jam dhe dere deshmoresh une?! Djali xhaxhait te nenes (gjyshes besoj) sime eshte therur me gjermanet trup me trup. Ja dogji gjermani shtepine sa e sa here. Vajten e pushkatuan ballistet se spiunoi nje mut muti aty ne fshat.
-po ca feje o Esat? Ja une ortodoks, po pse o qenka me i mire ai greku?! Ku kemi nge per fe ne o ta marrsha. Une punoj gjithe diten po me ze gjumi ne kembe, del ai hanullatos dallunatos si ja thone tani ja fut ca llafe greqisht edhe amin keta budallenjte.
- Ai rrezik na shan nga nena greqisht, neve amin ketej (qeshin)
-Ke menduar ta marresh vellane ketej apo…? Pyes Afrimin
-Ketej? Ku kthen me ai. Ja kane prishur gjakun ata te Zotit ore. Shkon neper ca mbledhje se ca bejne atje nuk e di. I thash po gjej nje pune se Zoti, Zoti sta mbush pjaten. Ai me tha “po vjen fundi dhe ti nuk je gati”. Po or po s’ke faj ti. Pastaj une sa kam bere letrat. E di c’kam hequr? Kam fjetur tre vjet neper vagona, si qen, ca as qeni s’ka patur jeten time, se qeni çoku dhe eshte mesuar, por une çdo nate me duhet te ruhesha nga thikat e marokeneve per te siguruar ate qoshen time ne vagon, binte shi, binte bore, se frynte ere, se bente ftohte, a nxehte a ku di une, ne jashte ishim si qen. Kam ardhur me skaf une. E atje te vagonat ashtu, ca nga jugu, ca nga veriu ishin, po halli te bashkoka me duket. Kur me vdiq babai, letrat nuk i kisha. I kishte thene dades ai para se te vdiste, te mos me tregonte mua ne telefon, se kishte frike mos kthehesha une dhe ngelja andej. Kur vdiq babai nuk ma thane. Une e kerkoja ti degjoja zerin, ata me thoni ka shkuar ketu, ka shkuar atje…(lot)
-O Afrim po rri o burre i dheut?!O Afrim!
-(me ze te qare)Kur me vjen nje shok ne pune e me thote mora vesh per babane. C’more vesh more? Une babane e kam mire. Ai u zverdh me tha pse s’di gje ti, jo ore, po keshtu e keshtu, babai te ka vdekur. E di si u bera? S’me mbanin gjunjte. E lash punen ate dite. Shkova ne nje pyll e ndenja atje. Ja keta me njohin, une as nuk pi, po ate dite u deha (eshte i nxehur). Ah, as babane nuk e pash kur na la. Na ndane per se gjalli me njerezit tane o ja shkerdhefsha mu ne qeveri. (ngrihet ne kembe, nje gote derdhet mbi tavoline.) A e kupton more Arber qe keta ne na kane shkaterruar jeten?
-O Afrim, po ule o vella zerin, pse bertet? Ti i flet ketij sikur e ka ky ne dore.
-Po he se dhe ky e ka ne dore, ja te shkoj atje ti thote atij plehres, t’ja shkruaj ç’heqim ne ketej. E di ti c’kemi hequr per ate cope leter ne ketu? Ja, nje cope leter o, per te qene skllav. Tallen ata te kuestures me ne. Se jemi kot, s’kemi shtet, jemi kot. vetem neve na e bejne kete gje, askush tjeter s’trajtohet me keq se ne. Edhe ata negrot i trajtojne me mire, vetem neve keq…

Shenime ne mesnate
(Gjithcka me lart eshte nje dhimbje e mirefillte. Eshte nje dhimbje qe perjetohet brenda familjes shqiptare. Nje dhimbje tek e cila duhet te nxjerrim mesime dhe mesimi me i pare duhet te ishte ky: shume gjera na dallojne: dialektet, traditat, doket, por na bashkon me thelbesorja: geni i shqiptarit. Behet fjale si per dy vellezer te tipave te ndryshem, por qe kane nje nene. Ja pse ti Afrim duhet te çlirohesh nga paragjykimet! Shqetesimi yt i pare duhet te jete jo ajo c’ka shikon dhe konstaton tek ai qe ti konsideron padrejtesisht “malok”, por nderimi per ta bere kete vertet vella prej geni shqiptar.Afrim: a ka emer qe do te simbolizonte me bukur kete gjest vellazeror?)

FLETE DITARI 1 (Shqiperi 2009)

FLETE DITARI 1 (Shqiperi 2009)
Arber Shtembari.

E marte, 10h 30.

Ne fund te nje rrugice qe shkon per nga Lana, prane ish uzines Enver, me thone, qe qendrojne autobuzet qe shkojne ne jug. Marr per andej. Prej se largu shoh nje autobuz qe sa po niset, degjoj “hajde Vlora ketu, po nisemi”. Shoh nje cift me nje femije qe ja marrin vrapit ne drejtim te tij. Bej te njejten gje. “Ku do shkosh?” “Ne L.” “Hip!”. Hipi. Ulem diku nga mesi. Autobuzi eshte gati bosh. Sedilet jane te rregullta, cuditerisht nuk vjen ajo era e te vjellave qe karakterizonte dikur autobuzat e linjave dhe, nje luks me teper, kishte ajer te kondicionuar. Nisemi. Zhurme motorresh, dy minuta, as 100 metra, dhe ngecim ne trafik pa shkuar ende te “fabrika birres”. Pa frike 20 minuta. Nje polic ne mes te trafikut duket sikur me teper e ngaterron dhe me teper situaten dhe irriton se tepermi drejtuesit. Me ne fund cajme, vazhdojme. Autobuzi ndal serish. Prane Fabrikes se Birres. Shoh nga dritarja njerez qe nxitojne hapin, flasin, te tjere bertasin. Fatorino sherroset me nje tjeter “shkerdhat mi more dhe ata 4 qe kisha per rruge”. “Nisu nisu se erdhi polici na vuri gjobe”. Nisemi serish. Pak minuta. Ndalemi. Kombinat. Dielli pjek gjithandej. Para godinave te verdha te ish Kombinatit, ku tashme varen nje mori brekesh, ka nje shesh te stermadh dhe me dekoracione sa te pakuptimta po aq dhe te panevojshme; ne diell, ne shesh, 5 a 6 burra rrine ne gjunje me gazete ne koke. S’flasin. Prej larg, shoh te leshohen drejt nesh me vrap dy tre familje me femije. Autobuzi niset serish.

Paguaj 250 leke (te reja). Dy ore e ca udhetim. Parakalime qe do ti kish zili dhe Schumacher, autobuzi parakalon nje scooter ku tre meshkuj jane mberthyer pas njeri tjetrit, nje betonier parakalon autobuzin, autobuzi parakalon betonieren, ndalesa te shumta, shitesa misrash dhe patatinash, sheshe sehirxhinjsh, pisllik, ndertime pa fund, ngjit e ngjit, shkel e shko, ndalojme ne nje pike karburanti, pasagjeret zbresin, ndezin nga nje cigare duke veshtruar fatorinon qe hedh nafte, ne sedilen perbri degjoj nje ze qe me thote “shih sa e mban (cmimin) naften maskarai dhe habitet bota ku shkojne leket, ja i merr milani”. Skam cti them, i pohoj, paditur pse, me koke. Vazhdojme, diell, pluhur, misrat e pjekur me duket sikur na perndjekin, njerez te zhuritur mbi prush, kafshe te lodhura, jeans, benevreke, floke te gjate, te shkurter, ballaboks, karre, permanent, gra me fustane mbremjesh duke blere shalqi, taka te larta, sandale, zbathur, potpuria nderpritet nga nje “xhimi xhimi”, nje vajze e re me kerkon “xhimin”, eshte qeni i saj, por dikush ka hequr kepucet, shqetesohemi, fatorino bertet, akuzon dike per nje ceshtje djathi, udhetojme nje cop rruge me dyer te hapura, prej “autostrades” diku lart ne nje koder kerkoj me sy “Blerimin”, bar restorant i njohur i qytetit L. i ndertuar ne kohe te komunizmit. Ja ku eshte. Pergatitem te zbres, afrohem prane deres, shoferi me sheh nga pasqyra “Ne Greqi rri ti or cun?” “Jo” i pergjigjem. “Jo, thash, se kam cunin e halles ne Athine”. Autobuzi me le ne te dal te qytetit. S’di mire se ku jam. Por ende shoh “Blerimin” qe me sherben si busull. Poshte tij, ne rreze te kodres dhe shtrire ne nje faqje te saj ndodhet qyteti. Ma kishin thene qe rruga e re e shmangte qytetin. Dikur, rruga e vjeter kalonte mes permes tij. Eci nje gjysem ore deri ne qender te qytetit.

E merkure, 19h 45

Jam ulur ne nje lokal ne shetitoren e qytetit. Duket bukur. Duket bukur, se ka gjalleri, ka jete, ka rini. Arkitektura qe me rrethon eshte ajo tipike e pas 2000 ku efekti Rama nuk ka munguar te ndihet dhe ketu. Ka pallate te larta ngjyre ndezur te ndertuar kaq prane e prane sa jam i sigurte qe mund te kalosh nga nje ballkon ne tjetrin. Diku mes dy pallatesh te tjere shume te larte qe stonojne totalisht me ndertimet e ulta te meparshme te qytetit, eshte nje shtepi qe duket si torte. Nje torte e vertete. Roze me ca vijezime te bardha dhe ca dekore te gjelberta. Duket sikur ka mbire si kerpurdhe. Me thane qe e ka nje pronar restoranti me “fame” ne qytetin L.

Ne lokalin ku jam ulur kamarieri me thote qe “ky lokal ishte shtepia e pronarit po ai punon ne Gjermani, kurse kopshtin perpara e ka bere lokal.” Marr nje birre. Prane kam nje tavoline plot me adoleshentë, tavolina plot me birra, keta tymosin duke hedhur fishkellima vajzave qe kalojne ne trotuar para lokalit. Hyn nje djale i ri dhe i thote “a ta ndez pak?” “ta ndezesh sa t’ja nxjerresh tymin nga bytha” i pergjigjet njeri nga keta duke qeshur. Qesh i gjithe lokali.

Po pres Maksimin. Maksimi eshte vellai i nje mikut tim qe punon ne Milano. Kur kalova andej e takova. Me dha nje zarf dhe me tha “Jepja Maksit”. Maksimi erdhi fiks ne orar. Eshte rreth te 40ve por tregon shume me teper. I martuar dhe ka tre femije te vegjel. Me profesion hidraulik, por ka bere gjithcfare punesh. I kaloj zarfin qe ai e merr me shume perultesi dhe i gjen nje vend ne xhep te kemishes. Bisedojme.

“une kam punuar ne fabriken e Pl. Eh ca jete kam bere. Punoja, merrja mire, beja dy pune nje ne shtet dhe mbasdite ose vone nga darka punoja per vete; merrja mire? Po ja si gjithe te tjeret, s’kisha une, s’kishin te tjeret, por s’kishte zili, se ishim te gjithe njelloj, kurse tani po vret vellai vellane per nje cope toke. Ore, kane qene te sinqerte njerezit, te thjeshte, se nuk dinin, nuk lakmonin. Se e hapi dhe bota, por nuk u be si tek ne. Ketu eshte “ha sot se neser s’ka”.

“Kam djalin e vogel semure. Me 40. Ai maskarai, pronari ku punon gruaja, i thote te vish urgjent ne pune, dhe une jam i zene se mezi e gjeta nje pune tani, kush do te kujdeset per Anin?! Te me vdesi cuni mua se do ai maskarai tani. Une vetem po ti shkoj dhe ta kap prej fyti. Se keta jane kafshe. Shteti s’do t’ja dije a rrojme a vdesim ne. Dhe ne, ne fakt po vdesim, ja cdo dite, une punoj gjithe diten per 250 mije (te vjetra) leke ne muaj. Kam tre femije. Per dy te vegjelit kujdeset ky i madhi”
“Sa vjec eshte e ke te madhin?”
“I madhi? Po dhe ai i vogel eshte. 14. Po c’te bejme, ne po ngordhim gjithe diten ne pune, ai thote do hyjme ne Europe. Thote ju futa ne Nato. Politike vetem ne Tirane behet se ketej eshte “sa do me japesh, sa do te jap”. Po pse kam kohe une per politike? Ne po vdesim ore. Kurse keta tallin bythen me ne”.
“Ku punon tani?”
“Po ca pune?! Ja gjej ndonje keshtu shkoj zhbllokoj ndonje lavaman, ku ka pune? Lesh. Ja para ca kohesh, kur erdhi rruga ketej, punova ca kohe. Kishte punetore plot. Po shumica ishin maqedonas. Mezi merreshim vesh po dhe ata hallexhinj si ne. Po fiks si ne. Merrnin buken me vete, se di nga flinin, po ne darke ja kercisnin me raki Shiva, po eh, s’e mbajne alkolin ata. Ne shqiptaret po. Njehere (po ndertonin nje objekt prane rruges), pronari s’na dha leket, thoshte ja te lirohet fondi sot, ja sa te lirohet fondi neser, ne po na lirohej nena ore se skishim buke te hanim. Po maqedonasit i qine temen, e lane punen, u ulen aty kembekryq poshte ne kantier, hapen qeset e bukes, nxoren rakine dhe ja shtruan. Po na e futen ne shqiptareve se erdhi brigadieri tha hipni ju te tjeret ne skele. Po maqedonasit e kishin dobesuar skelen, kastile, qe te mos hipte njeri. Kur hipem, ajo levizte shume, mu kujtuan femijet, kush do ti ushqente ata po te vritesha une, ata duan te hane, ku rriten dot ata po s’punova une. E per cfare per 5 mije leke (te vjetra) dita punoja atje.”
“5 mije leke? Kaq pak?”
“Pooo, kaq, se diferencen e vjedhin ata lart, punetorit te shkrete qe i takon me teper i japin 5 mije leke(te vjetra), nuk i paguajne as sigurimet asnje gje. Une punoja atje mbi skele, ajo levizte shume se e kishin zberthyer maqedonasit qe te bllokonin pune derisa te merrnin rrogat. Kurse ne na thane hipni ju ne s’doni t’jua presim fare rrogen. Kur mbarova, isha i lodhur shume, uje ne djerse, nga nje ane puna duhej bere, nga tjeter duhet te ruhesha nga skela. Zbrita poshte, maqedonasit po pinin raki, ishin te merzitur me ne po e dinin qe dhe ne skishim nga tja mbanim, fukarallik maskarallik, e une kur u afrova ata me zgjaten shishen e rakise. E ktheva te teren. Se ndjeva fare, rreshkiti si uje. Ata ngelen goje hapur dhe me rrahen shpatullat duke qeshur. Te nesermen i cova nje shishe nga ato te babait te nuses. Raki kumlle. E di si eshte ajo? speciale”
“Vellane ma hoqen nga puna. Punonte ne fabriken e T. E kane marre italianet ate fabrike. E blene per pese leke. Se e lane fabriken te shkaterrohej dhe pastaj e shiten. E shiten kot. E merr vesh ti! Tek ajo fabrike kam qene dhe une ca kohe. Vinte italitani…ja e ke pare ate filmin me kaporal Pelegrinin, ja fiks ashtu jane. Vellai eshte specialist i vjeter, mjeshter, po ata keta te vjetrit (ne profesion) i hoqen te gjithe dhe moren ca te rinj qe sja kishin fare haberin.”
“ashtu,i hoqen?”
“Po i hoqen se ketyre specialisteve ata duhen tu paguanin me teper, duhet tu paguanin gjithe sigurimet, ne rast aksidenti te mbanin pergjegjesi, kurse keta te rinjte pranojne gjithcka, me keta ben cti kete qejfi italianit. Ska shtet tek ne, se te kishte shtet, e di si behej ketu, te vinte te na kerkonte Europa dhe ne nuk do pranonim. Po ska shtet. Ata jane te gjithe bashke. Ku e di njeri hallin tim? Ja dhe ja thash, a thua e kupton ai hallin tim nga maja benzit? Jo or vella jo. Paskemi lindur per te vuajtur.”
“Po sindikata s’ka bere gje?”
“Keta sindikates i kishim njerez te mire, u ankuan nja dy tri here keta dhe punetoret i mbeshtesnin, po kur e pane ata qe punetoret po ankoheshin, nje ti futur nje plumb njeri prej drejtuesve te sindikates, shpetoi kot fare. Pas kesaj, mori fund dhe kjo pune, cte bente ai,te linte kockat. Keta te vrasin. Po ha njeriu njeriun per pare”.

Biseda ishte shume me e gjate se kaq. Maksi fliste. Tregonte jeten e tij. Jete e zymte si e shume shqiptareve te tjere qe takova ate dite. Ate nate nuk fjeta. Kisha nje trishtrim te madh qe me zjente perbrenda. Trishtrim dhe zemerate.

Kthehem ne Tirane. Ngjyra dhe zhul. Jam shume i merzitur.
7 gusht 2009